منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٤

خطبه 49

« فعلوّ المكان كالرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ، و هو أعلى الأماكن . » يعنى آنچه مقتضى نسبت علوّ مكانى است به حقّ تعالى قوله : الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى از براى آنكه عرش اعلى امكنه است و حقّ تعالى به اسم « الرحمن » مستوى است بر آن به حسب ظهور در آن .

فى نقش الفصوص : ( 1 )

« العلوّ علوّان : علوّ مكان مثل قوله تعالى : ( 2 )

الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى و العماء و السماء » علوّ مكانى در سماء ظاهر است ، مثل قوله تعالى ( 3 )

: وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إلِهٌ امّا در عماء از براى آنكه همچنان چه عرش مستوى اسم « الرحمن » است ، عماء مستوى اسم « الربّ » است ، و العماء هو أوّل الأينيات ، و منه ظهرت الظروف المكانيات و المراتب فيمن لم يقبل المكان و قبل المكانة . كذا فى الفتوحات و سيأتى تحقيقه إن شاء اللّه تعالى .

بدان كه اثبات علوّ مكانى به حقّ تعالى مناقض نيست با قوله : « و يتعالى عن المكان لا عن المكانة » . از براى آنكه تعالى به حسب ذات است نه به حسب مظاهر اسماء ، و اثبات به حسب مظاهر است ، و اگر او را علوّ مكانى نباشد ، علوّ ذاتى از او مسلوب باشد . زيرا كه « علىّ مطلق » - همچنان چه گذشت - كسى است كه جامع جميع صفات كمال باشد - خواه الهيه و خواه خلقيه - كه اگر يكى از اين صفات از او فوت شود ، به حسب فائت ، علوّ ذاتى از او مسلوب است . افهم فهّمك اللّه فإنّ صفات الخلق كلهّ صفات الحقّ من حيثيتين .

« و علوّ المكانة : وَ لا تَدْعُ مَعَ اللّهِ . ( 4 )

، » ( 5 )

و إليه يرجع الأمور ( 6 )

، أَ إلِهٌ مَعَ اللّهِ ( 7 )

چه بقاى ذات با هلاك اشيا و مرجع امور بودن و انفراد به الهيت ، منزلت

( 1 ) نقش الفصوص ، ص 3 .

( 2 ) طه : 5

( 3 ) الزخرف : 84 .

( 4 ) القصص : 88

( 5 ) پايان عبارت نقش الفصوص .

( 6 ) « وَ إِلَى اللهِّ تُرْجَعُ الْأُمُورُ » البقرة : 210

( 7 ) النمل : 60