منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦
نامهء عبد الباقى به سيّد ابراهيم همدانى
ندارد . حمّالان باربر گردن نه چون سواران سبك عنانند « سيروا قد سبق المفردون » .
الحقيقة : علمى كه به زبان و گوش محتاج باشد علم نيست ، دردى است ، چرا كه سوداگر را از كسادى بازار آتش در جان است و هر چه در حافظه و خيال ، مخزون است مانع نفس حيوانى است ، مانند كتابخانهء در معرض زوال است ، و آن علمى كه روح را شمع راه است ، كدام است « العِلْمُ نُقْطَةً كَثَّرَها الْجاهِلُون » ( 1 )
، تمام علم از مقولهء شيء من وجه است و علم علماى دنيا از مقولهء علم به وجه شيء است ، و تفاوت بين الامرين بسيار است . بر تقديرى كه معلوم شيء واحد باشد ، آثار متفاوت است چه شمع ثانى را از هر بادى ضرر زوال است و شمع اوّل را باد صرصر معين و ممدّ شعاع است .
النكتة : ماهيت علم صورت حاصلى است . چون حقّ را دانستى علم حاصل كردى ، همه را دانسته‌وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قدَرْهِِ إِذْ ( 2 )
.
المعذرة : من تنگ حوصله و تنگ مايه‌ام . با اهل دنيا خلطه نمى توانم كرد .
دريا آشامان را حال ديگر است . آنچه نوشته‌ام خيال خود را بيان كرده‌ام : « الإناء يترشّح بما فيه لا إنكار لنا لأحد » . همه خوبند و همين بد ماييم « و الفرار من الكثرة ليس إلّا بإطاعة الأمر لا بمقتضى العلم » .
هر كه را ذرهّ‌اى وجود بود * پيش هر ذرهّ در سجود بود
جهت مختلف طريق انبيا و اوليا صراط مستقيم است و هدايت به طلب منوط است واهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 3 )
تعليم طلب است وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلّا ما سَعى ( 4 )
اديب عظيم است ، و اطّلاع بر سرّ قدر ما فوق طاقت است ، و اطاعت اوليا ، سرمايهء نجات است .
الإنصاف : به دست خود تفسير بيضاوى نوشته‌ام ، پاى بندم شده است وَ ما
( 1 ) عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 129
( 2 ) انعام : 91
( 3 ) فاتحه : 5
( 4 ) نجم : 39