منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٨

خطبه 1

حقّ چو ديد استادگىّ نوريان * كرد ايشان را به اسما امتحان

جمله عاجز ماندند و ممتحن * مى نيارستند ز آن بيرون شدن

هر گره بودند از اسمى فيض بر * وز دگر اسما به كلّى بى خبر

پس كليد آن مناص ( 1 )

و آن گشاد * حقّ تعالى در كف آدم نهاد

ز آنكه آدم جامع مجموع بود * ز آن همه درها خدا بر وى گشود

چون گشاد آن ز آدم يافتند * لاجرم در سجده‌اش بشتافتند

صافيان بودند خالى از شرر * شبهه‌شان زايل شد از آن يك نظر

جمله ز امر حقّ زبون او شدند * نى شناساى شئون او شدند

باز شيطان سركشى آغاز كرد * چون شرارت داشت شد سوى نبرد

علما اختلاف كرده‌اند در آنكه ابليس از ملائك است يا از جنّ ابن عبّاس و اكثر مفسّرين بر آنند كه از ملائكه است ، و بعضى گفته‌اند كه از جنّ است به دليل قوله تعالى : ( 2 )

إِلّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ أى من الملائكة الذين هم خزنة الجنّة ، و الدليل عليه قوله تعالى : ( 3 )

وَ جَعَلُوا بيَنْهَُ وَ بَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً و هو قولهم الملائكة بنات اللّه .

« اعترتهم » ( 4 )

- أى غشيتهم - « الحميّة » الأنفة ، يقال : فلان ذو حميّة إذا كان ذا غضب و أنفة . يعنى فرا گرفت سراپاى ابليس و قبيل او حميت و آنفت و تكبّر .

مصباح :

ابليس ز كبر گشت ملعون * كز خطهّء امر ماند بيرون

از نقطه محيط سان برون ماند * در چاه ستيزه سرنگون ماند

وين طرفه كه گر چه بر كنارست * بر خطهّء شهر روح يارست

خودبين مشو اى پسر كه خودبين * باشد بر نيك مرد بدبين

( 1 ) مناص : پناه‌گاه ، جاى گريز .

( 2 ) الكهف : 50

( 3 ) الصافّات : 158 .

( 4 ) نهج البلاغه : اعترته