منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٠

خطبه 1

كه تركيب اجزاى آن صورت انحلال پذيرد ، و اجتماع و اتصال عناصر بنيهء او به افتراق و انفصال انجامد . مولانا :

اى كشيده ز آسمان و از زمين * پاره‌ها تا گشته جسم تو سمين

تن ز اجزاى جهان دزديده‌اى * پاره پاره زين و آن ببريده‌اى

از زمين و آفتاب و آسمان * پاره‌ها بر دوختى بر جسم و جان

تا نپندارى كه بردى رايگان * باز نستانند از تو اين و آن

كالهء دزديده نبود پايدار * ليك آرد دزد را تا پاى دار

جز نفخت كان ذو هاب آمدست * روح را باش اين دگرها بيهد است

بدان كه خلّاق حكيم - عزّ شأنه الكريم - ذكر فرموده است در كلام قديم عناصر اصليه كه آدم از آن مخلوق شده بر هفت درجه ، در مواضع مختلفه ، بر حسب اقتضاى حكمت بالغه . در جايى مى فرمايد : خلَقَهَُ مِنْ تُرابٍ ، ( 1 )

اشاره به اصل و مبدأ اوّل و در محلّى ديگر مى فرمايد كه مِنْ طِينٍ ( 2 )

، اشاره به جمع ميان آب و خاك و در موضعى ديگر : وَ لَقَدْ خَلَقْنَا ( 3 )

، اشاره به طين متغيّر به هوا ادنى تغيّرى و در جايى ديگر : مِنْ طِينٍ لازِبٍ ( 4 )

، اشاره به استقرار طين بر حالتى از اعتدال كه صلاحيت قبول صورت داشته باشد و در محلّى ديگر مى فرمايد : وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ ( 5 )

، اشاره به يبس آن طين و سماع صلصله از او و در موضعى ديگر : مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخّارِ ( 6 )

، اشاره به وجود آتش در او همچنان كه در خزف ( 7 )

، و به اين قوهء ناريه در آدمى اثرى از شيطنت هست . قال : خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخّارِ وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ ( 8 )

پس تنبيه فرمود كه در انسان هست

( 1 ) آل عمران : 59 .

( 2 ) الأنعام : 2 ، المؤمنون : 12 و السجدة : 7

( 3 ) الحجر : 26 ، 28 ، 33 .

( 4 ) الصافّات : 11

( 5 ) الحجر : 26 ، 28 ، 33 .

( 6 ) الرحمن : 14

( 7 ) دا ، مج : خذف خزف : سفال .

( 8 ) الرحمن : 15 - 14