امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٢٦

پيمانه پر شدن

تمثل :

هركه بىعقل صدر شاهان جست * پيل بر نردبان برد بدرست .

سنائى .

پيل چون در وحل فروماند * جز به پيلان برون نيارندش .

پيل چون در وحل فروماند جز به پيلان برون نيارندش .

اين مثل سائر است و نيست شگفت * گر نويسد بزر خردمندش . . . )

تاج الدين آلابى . نظير : الرجال بالرجال يستمال .

الطير بالطير يصاد .

پيل در بيشه است يا در پيش شه

. تمثل :

چه خوش نكته‌اى گفته‌اند اهل هند * كزين خوبتر هيچ گفتار نيست

هنرمند بايد كه باشد چو پيل * كزين نوع هر جاى بسيار نيست

به بيشه درون يا بدرگاه شاه * كه او لايق اهل بازار نيست .

ابن يمين .

همچو پيل است كار بخرد راست * پيل يا شاهراست يا خود راست .

سنائى .

گفتا كه اهل فضل چو پيلند و جاى پيل * گر نيست پيشه درگه ميمون پادشاست .

ابن يمين .

نظير :

باز را در قفس چه كار بود * جاى او دست شهريار بود .

سنائى .

باز ملك كه بر ديوار سراى پيرزنى نشيند پروبالش ببرند . كشف المحجوب .

پيل در گل مانده را شه پيل بايد تا كشد

. نقل از مجموعهء مختصر امثال طبع هند .

پيل شاهيست ليك با هيبت * همه كس ترسناك از اين صولت .

پيل شاهيست ليك با هيبت همه كس ترسناك از اين صولت .

سنائى .

تعبير رؤياى پيل پادشاه با هيبت باشد .

پيل شطرنج از كجا ماند به پيل منگلوس * شير شادروان كجا ماند بشير مرغزار .

پيل شطرنج از كجا ماند به پيل منگلوس شير شادروان كجا ماند بشير مرغزار .

رجوع به : اين الثرى و الثريا . . . ، شود .

پيل فربه بود ضعيف‌آواز .

( رهروان را ز نطق نبود ساز . . . )

سنائى .

نظير :

با قوى گو اگر بگوئى راز * زانكه باشد قوى ضعيف آواز .

سنائى .

پيل ياد هندوستان كرده است

. مألوف يا معشوقيرا كه زمانى كوتاه فراموش كرده بود بخاطر آورده است تمثل :

مرا دورى دوستان عزيز * دل‌آزرده كرد و جگر خسته نيز

فروماندم از حسرت دوستان * چو پيلان كه در ياد هندوستان .

امير خسرو دهلوى .

مرا چون كرگدن سينه چه خارى * به ياد پيل هندستان چه آرى .

امير خسرو .

پيل يا شاهراست يا خود راست .

( همچو پيل است كار بخرد راست . . . )

سنائى .

رجوع به : پيل در بيشه است يا . . . ، شود .

پيمان‌شكن خاك دارد كفن .

( نيم من بدانديش و پيمان‌شكن * كه . . . )

فردوسى .

رجوع به : العدة دين ، شود .

پيمانه پر شدن

. شكيبائى بپايان آمدن . اجل به رسيدن .

تمثل :

ساقى اگرم مى ندهى ميميرم * ور جام مى از دست نهى ميميرم