امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩

آخر پيرى داغ اميرى !

وقت ضرورت چو نماند گريز * دست بگيرد سر شمشير تيز

. سعدى .

بتندى سبك دست برده بتيغ * بدندان گزد پشت دست دريغ

. سعدى .

سر نه چون گند نابود كه بتيغ * چون درودى دگر توانش درود

ميتوان كشت زنده را ليكن * كشته را زنده كى توان كردن

اگر چند بدخواه كشتن نكوست * از آن كشتن آن به كه گرددت دوست

. اسدى .

. كى داغ يعنى آهن تافته ايست كه بر بعض جراحات نهند و مراد آنكه وسائل صعب را آنگاه به كار برند كه چاره‌هاى سهل بىاثر ماند . تمثل :

گفته‌اند آخر الدوا الكى

انورى .

چون ميسر نمىشود بمراد * خدمت صدر شاه و قربت وى

داغ حسرت نهاده‌ام بر دل * گفته‌اند آخر الدوا الكى

. ظهير .

ببانك مطرب و ساقى اگر ننوشى مى * علاج كى كنمت آخر الدوا الكى

. حافظ .

( صبر كن كامشبم مجالى نيست . . . )

نظامى .

نظير : يك شب هزار شب نيست .

آخر ايران كه از او بورى فردوس برشك وقف خواهد بد تا حشر بدين شوم حشر !

انورى .

( . . . وز براى چنين شمارى بود . * ور نه اين درد سر چه ميبايست

همه خود بود هرچه مىبايست * تو بدان آمدى كه كار كنى

از جهان دانش اختيار كنى * چيست ناموس دل در او بندى

كيست سالوس خوش بر او خندى * جز به علم اين كجا توان دانست

نفس بىعلم هيچ نتوانست

. اوحدى .

( با من تو در مقام خصومت برآمدى . . . )

خطاب يزيد بسر بريدهء حضرت حسين عليه السلام در شبيه ورود اهل بيت بشام .

افسر خوارزم شه كه سود بكيوان * با سرش آمد بدين مبارك ايوان

سروش ؟

داغ اميرى داغى بوده كه بر اسب و استر و امثال آن بعلامت تملك امير و سلطان مينهاده‌اند . نظير : سر پيرى معركه‌گيرى ! خر پير و افسار رنگين !

هوس پختن از كودك ناتمام * چنان زشت نايد كه از پير خام

. سعدى .

شيئان عجيبان هما ابرد من يخ * شيخ يتصبى و صبى يتشيخ

. اسبى را كه در چهل سالگى سوغان گيرند براى ميدان قيامت خوب است .

( 1 ) مقصود آمدن انسان بعرصهء هستى است .