امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٤

اول برادريت را ثابت كن سپس ادعاى ميراث كن

اول العلم معرفة الجبار و آخر العلم تفويض الامر اليه

. سر دانش ساخت خداست و پايان آن واگذاشتن كارها به او تعالى .

اول الفكر آخر العمل

. در اقوال حكما مشهور است كه اول الفكر آخر العمل يعنى علت غائيه در فكر ، اول هر علل درآيد ولى در خارج مؤخر است از هر علت . نقل از حاشيهء مثنوى خط ابراهيم بن اوليا سميع شيرازى صفحهء 312 . كلمهء جامعه اوائل فيلسوفان و قاعدهء مقررهء اكابر حكماست كه گويند هر صانع و عاملى نخست نتيجه و غايت عمل را منظور كند و انديشهء خود را در آن به كار برد و آنگاه بدان كار پردازد و همان اول فكر اوست كه در آخر به كار آيد چنان كه درودگر و نجار اول جلوس بر سرير را بينديشد آنگاه شروع بساختن سرير كند . فرج اللّه الحسينى . نقل از حاشيهء مثنوى چاپ علاء الدوله 1299 . صفحه 126 . تمثل

ظاهر آن شاخ اصل ميوه است * باطنا بهر ثمر شد شاخ هست

گر نبودى ميل و اميد ثمر * كى نشاندى باغبان بيخ شجر

پس بمعنى آن شجر از ميوه زاد * گر به صورت از شجر بودش نهاد

مصطفى ز اين گفت كادم و انبيا * خلف من باشند در زير لوا

بهر اين فرموده است آن ذو فنون * رمز نحن الاخرون السابقون

گر به صورت من ز آدم زاده‌ام * من بمعنى جد جد افتاده‌ام

كز براى من بدش سجده ملك * وز پى من رفت بر هفتم فلك

پس ز من زائيد در معنى پدر * پس ز ميوه زاد در معنى شجر

اول فكر آخر آمد در عمل * خاصه فكرى كو بود وصف ازل .

مولوى .

چيست اصل و مايهء هر پيشه‌اى * جز خيال و جز عرض انديشه‌اى

جمله اجزاى جهان را بيغرض * درنگر حاصل نشد جز از عرض

اول فكر آخر آمد در عمل * به نيت عالم چنان دان در ازل

ميوه‌ها در فكر دل اول بود * در عمل ظاهر به اول مىشود

چون عمل كردى شجر بنشاندى * اندر آخر حرف اول خواندى .

مولوى .

با تو ميگويد آن حكيم ولى * كاول الفكر آخر العمل .

اوحدى .

اول انديشه وانگهى گفتار .

( پايبست آمده است و پس ديوار . )

نظير :

سخندان پرورده پير كهن * بينديشد آنگه بگويد سخن .

سعدى .

رجوع به : اگر طوطى . . . ، شود .

اول بچش بعد بگو بىنمك است

. نقل از مجموعهء امثال مختصر طبع هندوستان .

نظير : نكشيده ده من كم !

اول برادريت را ثابت كن سپس ادعاى ميراث كن

. نظير : ثبت العرش ثم انقش .