امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣

آبگينه ز سنگ ميزايد * ليك سنگ آبگينه ميشكند

جهان پر سماع است و مستى و شور * و ليكن چه بيند در آيينه كور

. سعدى .

تشنه مىنالد كه كو آب گوار * آب مىگويد كه كو آن آبخوار

. مولوى .

طبيب عشق مسيحا دم است و مشفق ليك * چو درد در تو نبيند كرا دوا بكند

. حافظ .

طالب لعل و گهر نيست و گرنه خورشيد * همچنان در عمل معدن ركانيست كه بود

. حافظ .

مرد بايد كه بوى داند برد * ورنه عالم پر از نسيم صباست

. گر گدا كاهل بود تقصير صاحبخانه چيست .

آب كه آمد تيمم برخاست

آب كه آمد تيمم برخاست

. چون اصلى آمد بدل و فرع را مكانتى نماند .

نظير : تيمم باطل است آنجا كه آبست .

آب كه از سر گذشت چه يك گز چه صد گز ، چه يك نى چه صد نى

آب كه از سر گذشت چه يك گز چه صد گز ، چه يك نى چه صد نى

. تمثل :

آب كز سر گذشت در جيحون * چه بدستى چه نيزهء چه هزار

. سعدى .

غرقه در بحر چه انديشه كند طوفانرا

. سعدى .

آنكه در بحر قلزم است غريق * چه تفاوت كند ز بارانش

. سعدى .

انا الغريق فما خوفى من البلل .

اين هم اندر عاشقى بالاى غمهاى دگر . شدنى شد دگر چه خواهد شد . سى هم بالاى خمسين . « 1 » من كه رسواى جهانم غم عالم پشم است . حالا كه تالان تالان است صد تومان هم زير پالان است . بالاى سياهى رنگى نيست .

آب كه يك جا مانده مىگندد

آب كه يك جا مانده مىگندد

. تمثل :

من اين‌جا دير ماندم خوار گشتم * عزيز از ماندن دائم شود خوار

چون آب اندر شمر بسيار ماند * شود طعمش بد از آرام بسيار

. دقيقى .

آب در گشتن است همچو گلاب * چون نگردد بگندد از تف و تاب

. سنائى .

هموار همى رو سپس دانش ازيراك * گنده بود آن آب كه استاده بود هاژ « 2 »

. ناصر خسرو .

آب گرمابه پارگين را شايد

آب گرمابه پارگين را شايد

. اسرار التوحيد فى مقامات شيخ ابى سعيد .

نظير : الْخَبِيثاتُ لِلْخَبِيثِينَ . قرآن كريم . سورهء 24 . آيهء 26 .

آب گشاده

آب گشاده

. مايعى بىمزه . مثال :

زر ببهاى مى چو سيم مكن گم * آتش بسته مده به آب گشاده

. خاقانى .

آبگينه بحلب بردن

آبگينه بحلب بردن

. رجوع بزيره بكرمان بردن شود .

آبگينه ز سنگ ميزايد * ليك سنگ آبگينه ميشكند

آبگينه ز سنگ ميزايد ليك سنگ آبگينه ميشكند

.

( شب نباشد كه آه خاقانى * فلك چنبرى نمىشكند

اگر از روزگار زاده است او * روزگارش بكينه مىشكند . . . . )

. خاقانى .

نظير : از ماست كه برماست . كرم درخت از درخت است . آتش چنار از چنار است .

( 1 ) عامه سى هم بالاى غمسى گويند ، ( 2 ) هاژ . بىحركت و حيران باشد و همان كلمه است كه در جمله هاج و واج مستعمل امروز گفته مىشود .