امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٣

اگر عنقا ز بىبرگى بميرد * شكار از دست گنجشگان نگيرد .

اگر عاشق شود شير دژ آگاه * بعشق اندر شود همطبع روباه

اگر عاشق شود شير دژ آگاه بعشق اندر شود همطبع روباه

( . . . ز مهر دل شود تيزيش كندى * نيارد كرد با معشوق تندى . )

ويس و رامين .

اگر عاقل بود خصم تو بهتر * كه با نادان شوى يار و برادر .

اگر عاقل بود خصم تو بهتر كه با نادان شوى يار و برادر .

نظير :

خصم دانا كه دشمن جانست * بهتر از دوستى كه نادانست

كانچه نادان كند همه ضرر است * و گرش نفعكيست بىاثر است .

و رجوع به : آنكس است اهل بشارت . . . ، شود رجوع به : آلوچو بالو . . . ، شود .

اگر عاقلى يك اشارت بست .

اگر عاقلى يك اشارت بست .

( از اين به نصيحت نگويد كست . . . )

سعدى .

اگر عبد اللطيف بگذارد

اگر عبد اللطيف بگذارد

. عبد اللطيف اين مثل ميرزا عبد اللطيف پسر الغ بيك است و از گفته مولانا على قوشچى مشهور شده است . صاحب تاريخ نگارستان مىنويسد : چون مولانا [ على قوشچى ] از زايجهء طالع عبد اللطيف عقوق و عصيان تفرس كرده بود بعد از فوت ميرزا شاهرخ كه در يكشنبه بيست و پنجم ذيحجه سنه خمسين و ثمانمايهء در فشافويهء رى روى نموده بود روزى الغ بيگ در مجلسى بر زبان آورد كه عنقريب ممالك موروثى بتحت تصرف ما خواهد آمد . مولاناى مذكور بىمحابا گفت اگر عبد اللطيف بگذارد . نظير ، بطور مزاح : اگر حضرت عباس بگذارد .

اگر عذر است اين نيز بس است

اگر عذر است اين نيز بس است

. رجوع به : ارزن پهن كرده‌ام ، شود .

اگر على ساربان است ميداند شتر را كجا بخواباند

اگر على ساربان است ميداند شتر را كجا بخواباند

. در يكى از بلاد اهل جماعت متعصبى سنى براى مردى شيعى متعصب‌تر از خويش ميگفت كه روز قيامت مولانا عمر رضى اللّه عنه بر شترى از نور سوار شود و على عفى اللّه عنه ، چون ساربانى مهار شتر بدست گيرد و پس از گذشتن بر اعراف و صراط و بازديد عرصهء محشر و عبور بر دركات جحيم و غرفات جنان شتر را در كرياس قصرى از ياقوت سبز ! يا زبرجد سرخ ! بخواباند خليفه از مركب به زير آيد و بقصر بر شود . . . مرد شيعى درين جا طاقت برسيد و با آنكه جاى ترس و بيم جان بود ، گفت اگر على ساربان است . . . ، و مرادش آنكه البته امير المؤمنين على عليه السلام شتر عمر را در يكى از حفره‌هاى دوزخ خواباند .

اگر عمر باشد هزار و دويست * بجز خاك تيره ترا جاى نيست .

اگر عمر باشد هزار و دويست بجز خاك تيره ترا جاى نيست .

فردوسى .

رجوع به : از مرك خود چاره نيست ، شود .

اگر عمرى نوازى سفله‌اى را * به كمتر چيز آيد با تو در جنگ .

اگر عمرى نوازى سفله‌اى را به كمتر چيز آيد با تو در جنگ .

( . . . سگى را لقمه‌اى هرگز فراموش * نگردد ور زنى صد نوبتش سنگ . )

سعدى . رجوع بسگ نمك‌شناس . . . ، شود .

اگر عنقا ز بىبرگى بميرد * شكار از دست گنجشگان نگيرد .

اگر عنقا ز بىبرگى بميرد شكار از دست گنجشگان نگيرد .

سعدى . نظير :

نخورد شير ، نيم خوردهء سگ * ور به سختى بميرد اندر غار

سعدى .

تن به بيچارگى و گرسنگى * بنه و دست پيش سفله مدار .