امثال و حكم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٥

از مارگير مار برآرد همى دمار .

از گليم خويش پا بيرون نمىبايد نهاد .

از گليم خويش پا بيرون نمىبايد نهاد .

( اى گليم دل ز طور خويش پا بيرون منه ك . . . )

مغربى . رجوع به پايت را باندازهء گليمت دراز كن ، شود

از گليم نبايد ستبرقى .

از گليم نبايد ستبرقى .

( نايد ز حاسدان تو هرگز خصال نيك * نشگفت ك . . . )

عثمان مختارى .

رجوع به از كدو هاونى نيايد ، شود

از گوشه بامى كه پريدند پريدند

از گوشه بامى كه پريدند پريدند

. اين مصراع را در تحذير از رنجانيدن نازك طبعان گويند و مأخوذ از اين بيت وحشى است :

دل نيست كبوتر كه چو برخاست نشيند * از گوشهء بامى كه پريديم پريديم .

وحشى .

نظير :

چو وحشى مرغ از قيد نفس جست * دگر نتوان بدستان پاى او بست ،

جامى .

از گير دزد درآمد بگير رمال افتاد

از گير دزد درآمد بگير رمال افتاد

. رجوع به از چاه درآمد . . . ، شود .

از لا حول آنطرف افتاده است

از لا حول آنطرف افتاده است

. در احتياط و حزم افراط مىكند . مأخوذ از اين بيت مثنوى خطاب جبرئيل بمريم عليها سلام :

هين مگو لا حول عمران‌زاده‌ام * من ز لا حول آنطرف افتاده‌ام . « 1 »

نظير : گفتند پيش ميا مىافتى آنقدر پس رفت كه آنطرف افتاد . الشيىء اذا جاوز حده انعكس الى ضده .

از لحن وز آواى خوش بماند * در تنگ قفسها هزاردستان .

از لحن وز آواى خوش بماند در تنگ قفسها هزاردستان .

( . . . وز بهر هنر جوز را بخوارى * بيرون فكند از ميان اغصان . )

ناصر خسرو . نظير :

از روى عزيزيست بسته باز * وز خوارى باشد گشاده خاد .

مسعود سعد .

از ما اصرار از او انكار

از ما اصرار از او انكار

. يعنى ما بسيار به او ابرام كرديم و او نپذيرفت ، نظير :

از ما پر گفتن از او كم شنيدن .

از ما بدگر گنده بروتى پرداز .

از ما بدگر گنده بروتى پرداز .

( چرخ از دم كون برنميگردد باز ( كذا ) * گاهيم بناز دارد و گه بنياز

كس نيست كه از منش بگويد در راز * ك . . . )

مسعود سعد سلمان . نظير :

ما را ناديده انگار . شتر ديدى نديدى .

از ما پر گفتن از او كم شنيدن

از ما پر گفتن از او كم شنيدن

. رجوع به از ما اصرار از او انكار ، شود .

از مارگير مار برآرد همى دمار .

از مارگير مار برآرد همى دمار .

( غره مشو بدانكه جهانت عزيز كرد * اى بس عزيز كرده خود را كه كرد خوار

مار است اين جهان و جهانجوى مارگير . . . )

عماره مروزى .

نظير :

بداوفتند بدان لا جرم كه در مثلست * كه مار دست ندارد ز قتل مارافساى .

سعدى .

مارفساى ارچه فسونگر بود * رنجه شود روزى از مار خويش .

ناصر خسرو .

زيان كينه‌ورش هم به زخم كينهء اوست * به زخم مار بود هم زيان مارافساى .

عنصرى .

مار است حرص دنيا دنبال آن مرو * دانى كه چيست عاقبت حرص مارگير

( 1 ) البته مراد حضرت شيخ جلال الدين محمد درين بيت آن نيست كه امروز از قسمت مثلى آن اراده ميكنند .