فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥

اتّحاد طَبِيعِىّ

گوهرى كز صدف كون و مكان بيرون بود * طلب از گمشده‌گان لب دريا ميكرد

بىدلى در همه احوال خدا با وى بود * او نمىديدش و از دور خدايا ميكرد

با من است آن كس كه بودم طالب او با منست * هم تنم را جان شيرين است و هم جان را تنست

از براى او همىكردم كنار از ما و من * باز ديدم آخر الامرش كه او ما و منست

و بالجمله همهء عالم و آدم رشحهء از فيض خوداند كه در جهان حس متفرق نمايند پس اين تفرق و تشتت در عالم صورت است و نه در عالم معنى كه فرمود لا نفرق بين احد من رسله .

مولانا در مقام بيان اتحاد اديان و انبيا و اينكه همه موجودات در معنى وحدت دارند گويد :

ده چراغ از حاضر آرى در ميان * هر يكى باشد به صورت غير آن

فرق نتوان كرد نور هر يكى * چون بنورش روى آرى بيشكى

اطلب المعنى من الفرقان و قل * لا نفرق بين آحاد الرسل

گر تو صد سيب و صد آبى بشمرى * صد نماند يك شود چون بفشرى

در معانى قسمت و اعداد نيست . * در معانى تجزيه و افراد نيست

اتحاد يار با ياران خوشست * پاى معنى گير صورت سركش است .

صورت سركش گدازان كن برنج * تا به بينى زير آن وحدت به گنج

يك گهر بوديم همچو آفتاب * بىگره بوديم و صافى همچو آب

چون به صورت آمد آن نور سره * شد عدد چون سايه‌هاى كنگره

كنگره ويران كنيد از منجنيق * تا رود فرق از ميان اين فريق .

شرح اين را گفتمى من از مرى * ليك ترسم تا بلغزد خاطرى .

نكته‌ها چون تيغ پولاد است تيز * گر ندارى تو سپر واپس گريز

پيش اين الماس بىاسپر ميا * كز بريدن تيغ را نبود حيا

زين سبب من تيغ كردم در غلاف * تا كه كژ خوانى نخواند بر خلاف

اتّحادِ أَمْرِ عَيْنِى با مَفْهُومِ اعْتِبارى

- يعنى اتحاد وجود با ماهيت . رجوع شود باصالت وجود . ( اسفار ج 1 ص 60 )

اتّحادِ بِالْعَرَض

- اتحاد ميان جنس و فصل را اتحاد بالعرض گويند .

اتّحاد حِسّ وَ مَحْسُوْس

- در زير عنوان اتحاد عاقل و معقول بيان خواهد شد كه در باب معرفت نه تنها عاقل و معقول متحد ميشوند بلكه حاس و حس و محسوس و مدرك نيز يكى شوند .

اخوان الصفا آرند : انّ الحس هو تغيير مزاج تلك الحواس عند مباشرة المحسوسات لها و إنّ الاحساس هو شعور القوى الحساسة يتغيّر تلك الامزجه .

( رسائل اخوان ج 3 ص 227 )

اتّحاد طَبِيعِىّ

- ( اصطلاح فلسفى ) اتحاد طبيعى در مقابل وجدت و اتحاد صناعى