فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٥٤
جَنَّتِ ذات
« يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ » .
مثال فارسى :
بهرام كه گور ميگرفتى همه عمر * ديدى كه چگونه گور بهرام گرفت
چون ناى بينوايم ازين ناى بينوا * شادى نديده هيچ كس از ناى بينوا
و جناس محرف كه جمعى آن را ناقص خوانده‌اند آن باشد كه دو ركن مختلف باشد در حركت و سكون يا در نوع حركات چنان كه « لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ » و در خبر است « الجاهل اما مفرط او مفرط » .
عرب گويد : « من قتل قتل و من رحم رحم » .
ملك جم بر ملك قرار گرفت * روزگار آخر اعتبار گرفت
صبحدم ناله قمرى شنو از طرف چمن * تا فراموش كنى محنت دور قمرى
و جناس زايد آنست كه در يكى از دو ركن حرفى زايد بر ديگرى باشد و آن زياده يا در اول است مثل آيهء مباركه « وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ » يا در وسط چنان كه گويند « جدى جهدى » يعنى بخت و اقبال من مشقت و كوشش من است يا در آخر . . . .
ساقى بده آن كوزه ياقوت روان را * ياقوت چه باشد بده آن قوت روان را
و جناس و مركب و . . . . رجوع شود به ( ابدع ص 225 - 246 ) .
جَنايِب
جَنايِب
- جمع جنيب و جنيبت است كه بعد و دورى است از حضرت حق و از معرفت حقايق اشياء و آنان كه محجوبند باوهام خود و دلائل مىجويند از اثر بمؤثر راهروان راه حق در منازل نفوس و حاملان زاد و تقوى و طاعت‌اند كه سير ايشان السير الى الله است نه بمانند اهل شهود و عيان :
جنت
جنت
- ( اصطلاح كلامى ) جنت يعنى بهشت اخوان الصفا گويند : بهشت عبارت از عالم ارواح است و همهء آن صورت روحانيه است نه هيولاى جرمانيه و بلكه حيات محضه است و راحت و لذت و سرور محض است و كون و فساد را آنجا راهى نيست .
صدر الدين نيز گويد : بهشت بر دو قسم است يكى بهشت معقول و روحانى كه آن محل مقربين است و ديگر بهشت محسوس .
( از اخوان ج 2 ص 52 - رساله عرشيهء صدرا ص 182 ) .
جَنْبُ الفَرَس
جَنْبُ الفَرَس
- ( اصطلاح نجومى ) جنب و جناح الفرس يكى از كواكب صورت فرس بود و آن را باسرة الفرس فرغ ثانى خوانند .
جَنَّتِ اعْمال
جَنَّتِ اعْمال
- ( اصطلاح عرفانى ) عبارت از جنت صوريه است از جنس مطاعم سازگار و مشارب خوشگوار « جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » :
جنت اعمال اين جنت بود * جنت محسوس پر نعمت بود
( از رسائل شاه نعمت الله ج 3 ص 17 ) .
جَنَّتِ ذات
جَنَّتِ ذات
- ( اصطلاح عرفانى ) مراد جنب جبروت و مشاهدهء جمال احديت است و آن جنت روح است .
اين جنت روح عارفانست * خود راحت روح عارفانست
( از رسائل شاه نعمت الله ج 3 ص 18 ) .
در مقابل جنت صفات است كه مراد تجليات صفات و اسماء الهيه است و اين جنت دل صاحبدلان است در جنت ذات گفته است و جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ .