فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢

آينهء دل

چون ز خود ياد كنند آينه گردد تيره * چون ازو ياد كنند آينه رخشان بينند

و از آن جهت انسان نمودار وجود احديت و مراتب لاهوت است كه آنچه در آنجاست بنمايد .

صوفى بيا كه آينه صافى است جام را * تا بنگرى صفاى مى لعل فام را

راز درون پرده ز رندان مست پرس * كاين حال نيست زاهد عاليمقام را

عنقا شكار كس نشود دام باز چين * كانجا هميشه باد بدست است دام را

عطار گويد :

آن آينهء تو سياه رويست * او را چه خبر كه ماه رويست

آن آينه مىزداى پيوست * كورا گه پشت و گاه رويست

كز عشق چو آفتاب گردد * هر ذره اگر سياه رويست .

مغربى گويد :

رخ زيباى تو را آينهء مىبايد * كه رخت را به تو ز انسان كه توئى بنمايد

چون نظر بر رخ زيباى تو مىاندازم * حسن مجموعهء تو در نظرم مىآيد

ديده از ديدن خوبان جهان بربندد * هر كه بر روى تو يك لحظه نظر بگشايد

در رياض العارفين گويد : آينه عبارت از مظهر است خواه علمى باشد خواه ذهنى و خواه خارجى ( رياض العارفين ص 38 ) .

از جمله تركيبات آن در معانى عرفانى

: مولانا گويد :

آينهء آهنى براى لونها است * آينهء سيماى جان سنگين بها است

آينهء جان نيست الا روى يار * روى آن يارى كه باشد آن ديار

: مولانا گويد :

گفتم اى دل آينهء كل را بجو * رو به دريا كار برنايد ز جو

ديدهء تو چون دلم را ديده شد * صد دل ناديده غرق ديده شد

آينهء كلى ترا ديدم ابد * ديدم اندر چشم تو من چشم خود

گفتم آخر خويش را من يافتم * در دو چشمش راه روشن يافتم

گفت و همم كان خيال تست هان * ذات خود را از خيال خود بدان

نقش من از چشم تو آواز داد * كه منم تو ، تو منى در اتحاد

اندرين چشم منير بىزوال * از حقايق راه كى يابد خيال

: مولانا گويد :

آينهء دل چو شود صافى و پاك * نقشها بينى برون از آب و خاك

هم بينى نقش و هم نقاش را * فرش و دولت را وهم فراش را

چون خليل آمد خيال يار من * صورتش بت معنى آن بت‌شكن