فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٢٤

جام مى

شاه نعمت الله گويد :

نقشش نه خيالى است كه در خواب توان ديد * يا ماه هلالى است كه در آب توان ديد

هر ديده كه او مست شد از جام الهى * در شيخ عيان بيند و در شاب توان ديد

حافظ گويد :

بسر جام جم آنگه نظر توانى كرد * كه خاك ميكده كحل بصر توانى كرد

مباش بىمى و مطرب كه زير طاق سپهر * بدين ترانه غم از دل بدر توانى كرد

گدائى در ميخانه طرفه اكسيريست * گر اين عمل بكنى ، خاك زر توانى كرد

هر آنكه راز دو عالم ز خط ساغر خواند * رموز جام جم از نقش خاك ره دانست

ز جور كوكب طالع سحرگهان چشمم * چنان گريست كه ناهيد ديد و مه دانست

- قلب عارف كامل است و باطن مرد حق است .

عراقى گويد :

در جام جهان نماى اول * شد نقش همه جهان مشكل

جام از مى عشق برتر آمد * گشت اين همه نقشها ممثل

يك جرعه و صد هزار ساغر * يك قطره و صد هزار منهل

هر ذره از اين نقوش و اشكال * بنمود همه جهان مفصل

بگذر تو از اين قيود مشكل * تا مشكل تو همه شود حل

در جام جهان‌نماى اول * شد نقش همه جهان مشكل

خورشيد وجود بر جهان تافت * گشت آن همه نقشها مشكل

يك روى و هزار آينه بيش * يك مجمل و اين همه مفصل

هست اين همه نقشها و اشكال * نقش دومين چشم احول

در نقش دوم اگر بينى * رخسارهء نقش بند اول

معلوم كنى كه اوست موجود * يا بى همه چيزها مخيل

- ( اصطلاح عرفانى ) دل و قلب مؤمن و عارف كامل است .

شاه نعمت الله گويد :

جام گيتىنماست اين دل ما * خلوت كبريا است اين دل ما

در دل ما جز او نمىگنجد * روز و شب با خداست اين دل ما

اميدى گويد :

بيا ساقى آن جام گيتىنما * كه از جم رسيدست دورش بما

به من ده كه دوران گيتى مدام * ز دستى بدستى رود همچو جام

بيا ساقى آخر بياسا دمى * دمى بيغمى بهتر از عالمى

اميدى گويد :

بيا ساقى آن جام گيتى فروز * چراغ شب و روشنايى روز

به من ده كه شد روزگارم سياه * خلاصم كن از گردش مهر و ماه

- ( اصطلاح عرفانى ) دل شيخ است كه پر از بادهء معرفت است و تجليات انوار حق است .

مولوى گويد :

جام مى هستى شيخ است اى فليو * كاندر او اندر نگنجد بول ديو

پر و مالامال از نور حق است