فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١٩
ثَواب
طاعت و معصيت مدح و ذم عقاب و ثواب حلال و حرام حدود و احكام صواب و خطاء حسن و قبح صدق و كذب
ثَنَويَّه
ثَنَويَّه
- ( اصطلاح كلامى ) فرقهء از كفارند كه قائل به دو خدايند ، خير و شر و آنها چندين فرقه‌اند مانند مانويه ديصانيه و . . .
ثنويت
ثنويت
- ( اصطلاح كلامى و فلسفى ) ثنويت يعنى دوگانه‌پرستى و دو وجودپرستى و ثنوى مذهب يعنى دوگانه پرست و كسى كه قائل به دو مبدأ مىباشد مذهب ثنوى بمذهب خاص فلسفى مىگويند كه قائل به دو اصل و مبدأ مىباشد .
اين مذهب در طى تاريخ چه در عقايد دينى و چه در نظرات فلسفى بصورتهاى گوناگون جلوه‌گر شده است چنان كه ميدانيم حكماء فرس قديم بر اصل عقايد مذهبى قائل به دو اصل بودند كه يكى را بنام نور و ديگرى را ظلمت ناميده‌اند و گاه از آن دو تعبير بخير و شر و ديگر بار بآهورامزدا و اهرمن و زمانى باسامى و نامهاى ديگر شده است .
ب - از فلاسفه يونان اولين كسى كه ثنوى مذهب بود انكساكورس است كه علاوه بر عناصر مادى معتقد باصل عقلى كه ناظم جهان است بود و آن را مدبر و نظم دهند عناصر و تشكيلات جهان ميدانست .
افلاطون ميان مثل نوريه و موجودات ماديه فرق ميگذارد و در فلسفهء او نيز ثنويت خاصى آشكار است . مذهب مانى كه خود تركيبى است از دين زردشت و مسيح و بودا نيز مظهر ثنويت است چنان كه آهورامزدا و اهرمن را دو اصل وجودى عالم ميداند .
مذهب يهود نيز بنا بر آنچه از كلمات تورات و قرآن مجيد بدست مىآيد بيكتاپرستى گرويده‌اند مع ذلك از جهتى ثنويت را حفظ كرده‌اند .
بعضى از فلاسفهء قرون وسطى نيز مذهب ثنويت را پذيرفته و روح و عقل هر دو را اصل و اساس جهان آفرينش و عالم قرار داده‌اند و بدين ترتيب مذهب ثنويت علمى قديم را مجددا تأييد كردند .
در رسائل اخوان الصفا آرد : « فلذلك قالوا انه اوجد و اخترع اشياء مثنوية مزدوجة و جعلها قوانين الموجودات و اصول الكائنات فمن ذلك ما قالت الحكماء الفلاسفه :
الهيولى و الصورة و منهم من قال . النور و الظلمة و منهم من قال الجوهر و العرض و . . . الخير و الشر و . . . الاثبات و النفى و . . .
الايجاب و السلب و . . . اللوح و القلم و . . .
الفيض و العقل و . . . المحبة و الغلبة و . . .
الحركة و السكون و . . . الوجود و العدم و . . .
النفس و الروح و . . . الكون و الفساد و . . الدنيا و الآخرة و . . . العلة و المعلول و . .
المبدأ و المعاد و . . . و القبض و البسط و . . . » .
( اخوان ص 202 ) .
( و رجوع شود به ملل و نحل شهرستانى ص 120 ) .
ثَواب
ثَواب
- ( اصطلاح كلامى ) و در تعريف آن گويند : عبارت از بهره بردن مستحق است مقارن با تعظيم و اجلال « و المدح و الثواب يستحقان بفعل الواجب و فعل المندوب و ضد القبيح و هو الترك له على مذهب من