فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٤
تَنْزيه
در هوا نماند و معلق بر كارى و عملى يا وصف و شرطى ديگر يا معامله ديگر نشود رجوع به تعليق شود چنان كه در طلاق نيز تعليق روا نيست ( از كشاف ج 2 ص 1396 ) .
تَنْجيم
تَنْجيم
- ( اصطلاح نجومى ) منجمى كردن را گويند .
تَنْزيل
تَنْزيل
- ( اصطلاح ادبى و عرفانى ) و نازل منزله قرار دادن و چيزى را بجاى چيزى ديگر آوردن و نام قرآن است و تنزيل مخاطب بمنزلهء مغايب آن باشد كه حاضر را غايب فرض كنند و با او سخن گويند مانند « احمدك يا من يرفع العمل الصالح » و آن را فوائدى است از جمله عظمت مخاطب و علو شأن او و تنزيل عالم منزلهء جاهل مانند « أَ فَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحاً أَنْ كُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِينَ » كه مفيد توبيخ است و « إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ » و تنزيل معلوم به منزلهء مجهول مانند « ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ » كه مفيد حصر است .
و مانند « إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا و إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » و تنزيل منكر بمنزلهء غير منكر مانند « ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ » :
*
تو بتاريكى على را ديدهء * زان سبب غيرى بر او بگزيدهء
و باز تنزيل غير منكر بمنزلهء منكر مانند إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ كه ظاهرا خطاب به حضرت است و تنزيل عالم منزلهء جاهل و جز آن كه هر يك براى فوائدى است رجوع شود به ( مطول ص 48 مختصر المعانى ص 81 ) .
و در عرفان مراد قرآن مجيد است نزول فيوضات الهى است كه بر قلوب مستعدين فائض شود .
شاه نعمت الله گويد :
گر معنى تنزيل بداند حافظ * تنزيل به عشق دل بخواند حافظ
او كرد نزول و ما ترقى كرديم * تحقيق كجا چنين تواند حافظ
تنزيلات ربانى
تنزيلات ربانى
- مرتبت كثرت و وحدت در كثرت است و ظهور واحد در كثرات است كه نهايت دايرهء وجود است .
*
چو خود را ديد يك شخص معين * تفكر كرد تا خود چيستم من
ز جزوى سوى كلى يك سفر كرد * و زآنجا باز بر عالم گذر كرد
( شرح گلشن راز )
تَنْزيه
تَنْزيه
- ( اصطلاح عرفانى ) عبارت از انفراد قديم است باسماء و اوصاف و ذات او آن طور كه مستحق است و منزه كردن عبد از صفات حق است . ( از كشاف ص 1435 ) و چنان كه گويند او يگانه است و قائم بذات است و جوهر و عرض نيست و وى را در هيچ كالبد فرود آمدن نيست و هر چه در خيال آيد و در خاطر آيد از كميت و كيفيت وى از آن پاك است ( كيمياى سعادت ص 118 ) .
*
جمالك جل عن درك العيون * و قدرك فاق تصوير الظنون
و خامرنى لخمر هواك سكرا * فلا اصحوا الى يوم المنون
الهى تو آنى كه از احاطت اوهام بيرونى