فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠
آداب صُحبَت
عرف مردم با اين كلمه وجود دارد ، خانهء آخرت ، آخرت كار ، آخر كار ، آخرت معمور دار .
اصل آن مأخوذ از قرآن مجيد است :
وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ .
مولوى گويد .
صيد دين كن تا رسد اندر تبع * حسن و مال و جاه و تخت منتفع
آخرت قطار اشتر دان عمو * در تبع دنياش همچو پشگ و مو
آخِرُون السّابقون
آخِرُون السّابقون
- اين اصطلاح مأخوذ از حديث
نحن الآخرون السابقون و نحن الاولون و الآخرون و نحن السابقون و اللاحقون
است .
و منظور ذوات مقدس معصومين است كه علت غائى آفرينش‌اند كه از لحاظ وجود ذهنى و در عالم الست سابق‌اند و در دايرهء وجود عينى در مرحلهء لاحق‌اند .
مولوى گويد :
آخرون السابقون باش اى حريف * بر شجر سابق بود ميوهء لطيف
گر چه ميوه آخر آيد در وجود * اولست او زانكه او مقصود بود
آخِر النّهر
آخِر النّهر
- ( اصطلاحات نجومى ) و آن ستارهء بود در صورت نهر كه يكى از صور ستارگان است . رجوع شود به صورت ستارگان .
آداب
آداب
- ( اصطلاح عرفانى ) جمع ادب است مراد رسوم و قواعد و سنن است كه رعايت آنها در شريعت و طريقت لازم است :
ابو العباس ابن عطا گويد : من اكرم نفسه بآداب السنة نور اللّه قلبه بنور المعرفة و لا مقام اشرف من مقام متابعة الحبيب فى اوامره و افعاله و اخلاقه و التأدب بآدابه قولا و فعلا و عزما و عقدا و نية ( طبقات الصوفيه ص 268 ) . و باز گويد من تأدب بآداب الصالحين فانه يصلح بساط الكرامة و من تأدب بآداب الاولياء فانه يصلح بساط الغربة و من تادب بآداب الصديقين فانه يصلح بساط المشاهدة و من تأدب بآداب الانبياء فانه يصلح بساط الانس و الانبساط ( طبقات الصوفيه ص 270 ) .
كه هر يك از مراتب و مراحل سلوك را آدابى است كه در بدايت حال و نهايت آن بايد رعايت آن آداب بشود . و فقر را نيز آدابى است كه گويند من آداب الفقير فى فقره ترك الملامة و يفتقر من ابتلى بطلب الدنيا ، الرحمة و الشفقة عليه و الدعاء له ليريحه اللّه من تعبه فيها ( طبقات الصوفيه ص 251 ) .
ابراهيم شيبان در مورد آداب ظاهر و باطن گويد : تعلم العلم لآداب الظاهر و استعمل الورع لآداب الباطن ( از طبقات ص 402 و 452 ) .
ابو اسحاق گويد : القيام بآداب العلم و شرائعه لا يبلغ بصاحبه إلا مقام الزّيادة و القبول ( طبقات ص 411 ) .
تركيبات در معانى عرفانى
آداب صُحبَت
آداب صُحبَت
- خواجه عبد اللّه گويد :
و آن رهى را با توجه درمانست چون شكيبائى در شريعت از بندگى نشانست ، و ناشكيبائى در حقيقت عين فرمانست ، ميان اين و آن رهى را با تو چه برهانست ؟ خداوندا هر كسى را آتشى در دل است . . .