فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨

آتش شَهوَت

از اباق بود و آن فرار و تمرد باشد و در اصطلاح مملوكى باشد كه از يد تصرف مالك خود فرار كرده باشد ( از دستور ج 1 ص 14 ) .

آتش

آتش

- ( در اصطلاح عرفان ) لهيب عشق الهى :

عطار گويد :

در دلم افتاده آتش ساقيا * ساقيا آخر كجائى هين بيا

هين بيا كز آرزوى روى تو * بر سر آتش بماندم ساقيا

و نيز گويد :

همان آتش كه در حلاج افتاد * همان در روزگارم اوفتادست

مولوى گويد :

اى گرفته آتشت زير و زبر * اين چنين زير و زبر خوش نيستم

خواجه عبد اللّه گويد : خداوندا ميجويم ، با ديده‌ور ميگويم ، كه دارم ؟

چه جويم ؟ كه بينم ؟ چه گويم ؟ شيفتهء اين جستجويم ، گرفتار اين گفت و گويم ، خداوندا خود كردم و خود خريدم ، آتش بر خود ، خود افروزانيدم ، از دوستى آواز دادم ، دل فرا ناز دادم ، مهربانا اكنون كه در غرقابم دستم گير كه گرم افتادم ( از عدة الابرار ج 3 ص 95 ) .

مولوى گويد :

آتشش پنهان و ذوقش آشكار * دود او ظاهر شود پايان كار

تركيبات : در معانى عرفانى

آتش امتحان

آتش امتحان

- آتش نمروديان كه بر حضرت ابراهيم سرد و سالم شد .

جامى گويد :

ز آتش امتحان چو ابراهيم * خالص آمد چو زر ناب سليم

قدسيان پيش او شدند عيان * كه رسوليم از جهان جهان

آتش شَوق

آتش شَوق

- رجوع بشوق شود .

آتش عِشق

آتش عِشق

- لهيب و شور عشق كه عاشق را ميسوزد . خواجه عبد اللّه گويد :

آتش عشق درو زن تا هر چه نسبت ما ندارد سوخته شود ، پس بجاروب حسرت بروب تا اگر چيزى مانده بود از هواى نفس كه به آتش عشق نسوخته است جاروب حسرتش برويد كه عروس وصل ما با هواى نفس تو نسازد :

اى برادر روى ننمايد عروس دين ترا * دل ز عشقت آتش‌افشان خوشترست

هر كه خورد از جام عشقت قطره‌اى * تا قيامت مست و حيران خوشترست

تا تو پيدا آمدى پنهان شدم * زانكه با معشوق ، پنهان خوشترست

آتش شَهوَت

آتش شَهوَت

- غليان شهوت و هواى نفس را گويند .

آتش شهوت نسوزد اهل دين * باغيان را برده تا قعر زمين

* * *

آتش شهوت كه شعله ميزدى * سبزهء تقوى شده نور هدى

آتش خشم از شما هم حلم شد * ظلمت جهل از شما هم علم شد

آتش حرص از شما ايثار شد * وان حسد چون خار بد ، گلزار شد