فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣

آب حيات

رو بر سلطان و كار و بار بين * حس تجرى تحتها الانهار بين

اين چنين حسها و ادراكات ما * قطرهء باشد در آن بحر صفا

باز جوى و باز بين و بازياب * از كهء از من عنده ام الكتاب

مولوى *

آب پنهانست و دولاب آشكار * ليك در گردش بود آب اصل كار

تركيبات در معانى عرفانى .

آب جان

آب جان

- روح و نفس طاهر آدمى را گويند .

آب جان را ريز اندر بحر جان * تا شوى درياى بيحد و كران

آب حيات

آب حيات

- مراد معرفت حقيقى است كه دلها بمعرفت زنده گردد .

شاه نعمت اللّه گويد :

گر نه آب حيات معرفت است * عين كوثر بگو كه كوثر چيست

*

آبى كه زنده گشت ازو خضر جاودان * آن آب چيست قطرهء از حوض كوثرم

* و بمعنى فيض وجود هم آمده است :

شاه نعمت اللّه گويد :

غرق آبيم و آب را جوئيم ما * آب روى ما ز ما جوئيم ما

صورت و معنى و جام و مى مدام * آنچه جوئيم از خدا جوئيم ما

خم مى در جوش و ما مست و خراب * جامى از غيرى چرا جوئيم ما

گنج عشقش در دل ويران ماست * غير ازين گنجى كجا جوئيم ما .

و گفته‌اند چشمه‌ايست در ظلمات كه هر كه از آن نوشد حيات جاويد يابد و در اصطلاح سالكان كنايت از چشمهء عشق و محبت است كه هر كه از آن چشد هرگز معدوم و فانى نگردد : ( كشاف و اصطلاحات فنون ص 1550 ) .

حافظ گويد :

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند * و اندر آن ظلمت شب آب حياتم دادند

بى خود از شعشعهء پرتو ذاتم كردند * باده از جام تجلى صفاتم دادند

چه مبارك سحرى بود و چه فرخنده شبى * آن شب قدر كه اين تازه براتم دادند

شاه نعمت اللّه گويد :

اى آب حيات آب درياب * سرچشمهء اين سراب درياب

جامى و شرابى و جسم و جانى * اين جام پر از شراب درياب

و آب مطلق بمعنى ذات و حقيقت اشياء نيز آمده است كه عالم و آدم بنور او منورند .

شاه نعمت اللّه گويد :

گر نه آبست اصل گوهر چيست * جوهر گوهر منور چيست

همه عالم چو گوهرى درياب * با تو گفتم بدان كه گوهر چيست

صائب گويد :

مرا ز پير خرابات نكتهء يادست * كه غير عالم آب آنچه هست بر بادست