فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٣
بُعْد
معاد متوقف بر قيامت به معناى خاص نزد متشرعه نيست بلكه نفوس ناطقه بعد از تلاشى ابدان بعالم مجردات بازگشت ميكنند .
ج - قول بتناسخ ارواح كه از قديم‌ترين ايام بصور و اشكال مختلف اظهار شده است .
د - قول بانتقال نفوس بمجردات عقلى و نفسى و بالاخره عالم ما وراء طبيعت .
( دستور ج 1 ص 251 ) صدرا گويد : بعث عبارت از خروج نفس است از هيآت محيطهء به آن چنان كه جنين از قرار مكين خارج شود او گويد و قبر حقيقى عبارت از انغماس نفس و انحصار آنست بعد از موت بدن در آن هيآت مكتنفهء به آن و نفس ما بين موت و بعث بمنزلهء جنين است و يا بمنزلهء نائم است كه قواى او قدرت ادراك مدركات آخرت را ندارد و موقعى كه حشر و قيامت برپا شد انسان از ميان آن انغمار برانگيخته مىشود و در اين صورت يا بطور مطلق حر و آزاد ميگردد و يا مغمور و اسير زاجرات و قاسرات است . ( اسفار ج 4 ص 159 ) و بهر حال اين كلمه مأخوذ از قرآن مجيد است كه فرمودند : فانظر الى يوم يبعثون ، مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ . قُلْ - يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ - أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها .
فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ .
يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ .
منظور زنده شدن آدميان است بعد از مرگ در روز حشر . عارفان گويند بعث آدميان به اين است كه در طريق سير و سلوك الى اللّه مجددا باصل و موطن اصلى خود بازگردند كه فرمودند : إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا - إِلَيْهِ راجِعُونَ . انسان مرگ و بعث‌هاى متعدد دارد در هر مرحلهء از مراحل كمال مرگ و رجعت و بعثى دارد .
( رجوع شود بفرهنگ علوم عقلى تأليف نگارنده ) .
بُعْد
بُعْد
- ( اصطلاح فلسفى و عرفانى ) بضم باء ، مراد از بعد هر نوع امتدادى است اعم از آنكه بتوان امتداد ديگرى در آن فرض كرد يا نه قسم دوم مانند خط قسم اول مانند سطح و جسم و بالاخره مطلق امتدادات ثلاثة يعنى طول و عرض و غمق را بعد ميگويند .
بعد نزد متكلمان و عدهء از فلاسفه كه قائل به نفى مقدارند عبارت از امتداد موهوم است و نزد اكثر فلاسفه كه قائل بوجود مقدارند عبارت از امتداد موجود است و نزد حكمائى كه قائل بوجود خلاء ميباشند بعد بر دو نوع است يكى امتداد قائم بجسم تعليمى و ديگر امتداد مجرد از ماده كه قائم بنفس است به نحوى كه اگر جسمى شاغل آن نباشد خلاء خواهد بود .
اما حكمائى كه وجود خلاء را محال ميدانند بعد مجرد را منكرند و گويند :
بعد عبارت از امتداد قائم بجسم است اما تعريف بعد موهوم كه عقيدهء متكلمان است عبارت از امتداد موهوم مفروض در جسم است .
( از شفا ج 1 ص 117 - دستور ج