فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣١

بَصيرَة

بِشَرْطِ شَىء - بِشَرْطِ لَا

بِشَرْطِ شَىء - بِشَرْطِ لَا

- رجوع به لا به شرط شود .

بَشَارَت

بَشَارَت

- ( اصطلاح عرفانى ) بشارت بوصل حبيب الى الحبيب است .

و آن بر دو قسم است يكى بواسطهء ملك در آخر عهد دنيا كه بنده روى بآخرت نهد بشارت دهد « أَلَّا تَخافُوا وَ لا - تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ » .

و ديگر بواسطهء قول ملك در انجمن قيامت بوقت محاسبت « يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ » يكى بشارت بود به نعمت جنت ، يكى بشارت بود بدوام مشاهدت را ز ولى نعمت . ( عده ج 4 ص 108 ) .

حافظ گويد :

مرحبا اى پيك مشتاقان بده پيغام دوست * تا كنم جان از سر رغبت فداى نام دوست

واله و شيداست دائم همچو بلبل در قفس * طوطى طبعم ز عشق شكر و بادام دوست

يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ . أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى مُصَدِّقاً بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ سَيِّداً وَ حَصُوراً

بَشْرِيَّه

بَشْرِيَّه

- ( از اصطلاحات كلامى است ) فرقهء بشريه در عقايد كلامى پيرو بشر بن معتمرند .

در پارهء از امور با اهل سنت موافق‌اند و با قدريه مخالف و به عكس .

قدريه وى را تكفير كرده‌اند چون قائل به قضا و قدر نبود .

و اهل سنت هم وى را تكفير كرده‌اند چون در همه آراء با آنان موافق نبود گويند بشر بن معتمر افضل علماء معتزله بوده است .

او گويد : ارادهء خدا هم فعلى از افعال او است . وى گويد هر گاه كسى پس از توبت از گناهى مجددا ارتكاب كند توبتش قبول نيفتد و عقوبت بيند .

( از ملل و نحل ص 28 )

بَصَر

بَصَر

- ( اصطلاح فلسفى ) قوت باصره قوتى است مترتب در ملتقاى دو عصب مجوف كه محل ابصار است يعنى واسطه در ابصار است و بوسيله آن ابصار حاصل مىشود « و البصر قوة مترتبة فى العصبة المجوفة مدركة لما تقابل العين بتوسط جرم شفاف لا بخروج شعاع تلاقى المبصرات » ( ش ص 454 - دستور ج 1 ص 250 - اسفار ج 4 ص 43 ، 45 )

بَصيرَة

بَصيرَة

- ( اصطلاح عرفانى ) بصير بودن حق تعالى عبارت از تجلى او و تعلق اوست بر حقايق بر طريق شهود .

جرجانى گويد : بصيرة عبارت از قوهء قلبى است كه بنور قدس روشن باشد و با آن قوت شخص حقايق و بواطن اشياء را دريابد و ببيند . همانطور كه نفس بوسيله چشم صور و ظواهر اشيا را بيند ، حكماء قوت بصيرت را « عاقلهء نظريه » و قوت قدسيه مينامند .

بعبارت ديگر : قوتى است در دل منور بنور قدسى كه حقايق و بواطن اشياء به دو ديده شود بمثابهء بصر كه بمعاونت نور شمس يا قمر يا نيران مشتعل ، صور و ظواهر اشياء بيند ، چون منور گردد بنور قدسى و هدايت حق ، حجب وهم و خيال از ديدهء او مرتفع