فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٩

انْسِجام

شاه نعمت اللّه گويد :

كون جامع نزد ما انسان بود * ور نباشد اين چنين ، حيوان بود

جامع انسان كامل را بخوان * معنى مجموع قرآن را بدان

نقش مىبندد جمال ذو الجلال * در خيال صورت او بر كمال

و باز گويد :

انسان كامل است كه مجلاى ذات اوست * مجموعهء كه جامع ذات و صفات اوست

انسان كاملست كه او كون جامع است * تيغ ولايت است كه برهان قاطع است

باز گويد :

چيست انسان ديدهء بينا بود * جامع مجموعهء اسما بود

مجمع الطاف و اسرار إله * آن اياز بندگى پادشاه

مخزن اسرار سبحانيست او * مطلع انوار ، ربانيست او

روح و جسم و عين و اسم ، اين چهار * مينمايد او بمردم آشكار

مولوى گويد :

پس به صورت عالم اصغر توئى * پس بمعنى عالم اكبر توئى

ظاهر آن اختران قوام ما * باطن ما گشته قوام سما

مظفر كرمانى گويد :

هر چه در عالم عيان و مظهر است * جمله در انسان كامل مضمر است

هست عالم چون كتاب مستبين * كل ما فيه فى الانسان مبين

ليس ذا الإنسان جسم يصغر * انطوى فيه الكتاب الاكبر

سورة الحمد ، صراط المستقيم * نيست جز انسان كامل اى حكيم

هر كمال كاملى آمد يقين * مجتمع در شخص خير المرسلين

صورت او آيت رحمت بود * معنى او صورت وحدت بود

انْسانِ كَبير

- جهان و ما فيها را انسان كبير گويند چنان كه انسان را عالم صغير گويند .

( اخوان ج 2 ص 30 ) « لا بد ان يعرف ان نسبة العقل الاول الى العالم الكبير و حقايقها بعينها نسبة الروح الانسانى الى البدن و قواه و ان النفس الكلية قلب العالم الكبير كما ان الناطقة قلب الانسان و لذلك سمى العالم بالانسان الكبير » .

( شرح منظومه ص 28 )

انْسانِ مُطْلَق

- ( اين اصطلاح اخلاقى و عرفانى است ) منظور همان انسان كامل است و نفس كلى انسانى بود كه فرمودند :

ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ .

( رجوع شود برسالهء نهم از رسائل اخوان ص 236 ) .

انْسانِ نَفْسى

- رجوع به انسان حسى شود .

انْسِجام

- ( اصطلاح ادبى ) انسجام در لغت جريان آب باشد و نزد ادبا عبارت از آن باشد كه كلامى از جهت خالى و عارى بودن از تعقيدات منحدر شود مانند انحدار