فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٥
امَّهاتِ مَطالِب
مراد عناصر اربعه است ناصر خسرو گويد :
چون مواليد از نبات و حيوان اندر عالم پديد آينده است بصورتهائى كه آن صورتها بر امهات كه آن طبايع است بيش است و مواليد را حيات و امهات را ممات . . .
( زاد المسافرين ص 1 ) « فتكون الامهات اعنى العناصر الاربعة ذى المواليد الاربعة » .
( شرح منظومه ص 273 و رجوع باخوان ج 3 ص 12 شود ) .
امَّهات اسْماء
امَّهات اسْماء
- ( اصطلاح عرفانى ) مراد از امهات اسماء در اينجا اسماء ذاتند كه متفرع مىشود از آنها اسماء صفات و افعال . ( مصباح الانس ص 14 ) قيصرى گويد : اسماء باعتبارى تقسيم ميشوند به چهار قسم كه آنها را امهات اسماء نامند .
كه عبارت از اول و آخر و ظاهر و باطن باشد كه جامع آنها « اللّه و رحمن » است . ( شرح فصوص . ص 130 )
امَّهاتِ حَقايِق
امَّهاتِ حَقايِق
- ( اصطلاح عرفانى ) مراد امهات اسماء است . رجوع بامهات اسماء شود .
امَّهاتِ عَناصِر
امَّهاتِ عَناصِر
- ( اصطلاح فلسفى ) رجوع بامهات اربعه و اركان اربعه شود .
( اسفار ج 1 ص 243 و رجوع شود به اخوان ج 2 ص 45 ) .
امَّهاتِ مَطالِب
امَّهاتِ مَطالِب
- ( اصطلاح منطقى ) امهات مطالب يعنى اصول پرسشها . اهل نظر گويند در مقام تحقيق و شناسائى اشياء سه نوع پرسش به كار برده مىشود كه آنها را امهات و اصول مطالب ناميده‌اند از اين قرار .
1 - مطلب « ما » يعنى سؤال و پرسش بوسيلهء « ما » و آن نيز بر دو قسم است يكى سؤال از « ما » شارحه كه مطلوب از آن شناسائى شرح اسم و معناى لغوى شىء مورد نظر است ديگر مطلب « ما » حقيقيه كه مطلوب از آن پرسش و شناسائى حقيقت و ماهيت شىء منظور است .
2 - مطلب « هل » يعنى سؤال بوسيلهء « هل » و آن هم بر دو قسم است يكى مطلب « هل » بسيطه كه مطلوب پرسش از وجود شىء منظور است فى نفسه و ديگر مطلب « هل » مركبه كه مطلوب شناسائى وجود چيزى است براى شىء منظور .
3 - مطلب « لم » كه عبارت از سؤال از دليل است و آن بر دو قسم است يكى مطلب « لم » ثبوتى كه مطلوب از آن شناسائى علت ثبوت موضوع است و ديگر « لم » اثباتى كه مطلوب شناسائى علت حكم است .
« اس المطالب ثلاثة علم ، مطلب ما مطلب هل مطلب لم » .
« اس المطالب للناس فى استعلام الشيء ثلاثة علم و كل منها اثنان فالكل ستة « فما » قسمان احدهما هو الشارح و ثانيهما هو الحقيقى فيطلب « بماء الشارحه اولا شرح مفهوم اللفظ مثل ما الخلاء و ما العنقاء » و « بما » الحقيقية تعقل ماهية النفس الامر منه مثل ما الحركة و ما المكان و « هل » بسيطا انما سمى بسيطا لان المطلوب به وجود الشيء و الوجود المطلق بسيط و