فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٤

طور ششم

بلاغت است و بامورى چند اطناب محقق شود 1 - ايضاح بعد از ابهام 2 - تكرار براى افاده معنى خاص و نكته مخصوص مانند افاده معنى خاص و نكته مخصوص مانند تأكيد انذار در « كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلَّا - سَوْفَ تَعْلَمُونَ » و بايد دانست كه اطناب و ايجاز از امورى اعتباريند و هر كلامى ممكن است نسبت به كلامى دراز باشد و نسبت بكلامى ديگر كوتاه ( از مطول ص 247 - كشاف ج 1 ص 901 ) رجوع بايجاز شود .

اطْوارِ دِل

اطْوارِ دِل

- ( اصطلاح عرفانى ) جلوه‌ها و مظاهر دلرا گويند : و هر طورى از اطوار دل معدن گوهر ديگر است كه

« الناس معادن كمعادن الذهب و الفضة »

اما طور اول را صدر گويند و آن معدن گوهر اسلام است

« أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ »

و اگر عياذ باللّه از نور اسلام محروم ماند معدن ظلم و ظلمت كفر گردد . كه « وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً » و محل وسواس شيطان صدر است و صدر بر مثال پوستى است مر دل را ، و در درون دل وسواس را راه نيست زيرا كه دل حريم خاص حق تعالى است و هيچ كس را در حرم خود راه ندهد .

بيت

مرا در دل به غير از دوست چيزى در نمىگنجد * بخلوتخانهء سلطان كس ديگر نمىگنجد

درون قصر دل دارم يكى شاهى كه گر گاهى * ز دل بيرون زند خيمه به بحر و بر نمىگنجد

آسمان كه حرم ملائكه است شيطان را در وى راه نيست « وَ حَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ رَجِيمٍ » . دل كه حريم حق جل و علاست ، شيطان در وى چگونه راه يابد « إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ »

طور دويم

طور دويم

- طور دوم را قلب خوانند و آن معدن ايمان است « أُولئِكَ كَتَبَ فِي - قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ » . و محل نور عقلست « كه لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها » .

طور سيم

طور سيم

- شغافست و آن معدن محبت و شفقت بر خلق است و محبت خلق از شغاف در نگذرد « قَدْ شَغَفَها حُبًّا »

طور چهارم

طور چهارم

- طور چهارم را فؤاد گويند كه معدن مشاهده و محل رؤيت است « ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى »

طور پنجم

طور پنجم

- طور پنجم را حبة القلب گويند كه معدن محبت حضرت الوهيت جل و علا است و اين دل خاصان راست كه محبت هيچ كس را از مخلوقات ، در وى گنجايش نيست .

بيت

واى ديگرى در ما نگنجد * درين سر بيش از اين سودا نگنجد

طور ششم

طور ششم

- طور ششم را سويدا گويند كه معدن مكاشفات غيبى و علوم لدنى است و منبع حكمت و گنجينه اسرار الهى است سبحانه و تعالى و محل علم اسماء « وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها » است و در وى انواع علوم كشف شود كه ملائكه از آن محرومند .

رباعى

اى كرده غمت غارت هوش دل ما * درد تو زده نيش بنوش دل ما