فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٢٨

علوم منطقى

و « عدم الوجدان لا يدل على عدم الوجود » .

بحث دقيقى درباره دليل نقضى و دليل اقناعى و دليل عقلى و نقلى كرده است .

ديگر قطب الدين محمود شيرازى ( متوفى 636 ) صاحب كتاب درة التاج است .

( چاپ 1327 تهران . ) وى در تحت عنوان منطقيات مسائل بسيارى را مطرح كرده است و بعضا توضيحات مفيدى دارد .

در باب تقسيم علوم نظريات بديعى دارد . بدين ترتيب :

علوم به تقسيم اوليه دو قسم است . حكمى ، غير حكمى .

غير حكمى دو قسم است . دينى و غير دينى .

حكمى دو قسم است : عملى و نظرى .

حكمى عملى سه است : تهذيب اخلاق ، تدبير منزل ، سياست مدينه .

نظرى سه است : فلسفه اولى ، رياضيات و طبيعيات .

رياضى خود چند قسم است : هندسه ، حساب ، هيأت و نجوم ، موسيقى .

علم حيل ، علم جمع و تفريق ، علم اوزان و موازين ، علم زيجات و تقاويم و علم نقل مياه .

علوم طبيعى شامل است بر : سماع طبيعى ، سماء و عالم ، علم كون و فساد علم آثار علوى ، علم معادن ، علم نباتات ، علم حيوان ، علم نفس .

و طبيعيات نيز فروعى دارد مانند : طب ، علم احكام نجوم ، علم فلاحت ، علم فراست ، علم تعبير خواب ، علم كيميا ، علم طلسمات ، علم نيرنجات .

تقسيم ديگر : علومى كه به عقل دانسته مىشود ، علومى كه به نقل دانسته مىشود ، آنچه هم به عقل و هم به نقل ميتوان ثابت كرد .

آنچه بدليل نقل است : علم فروع دين است مانند . تفسير قرآن و بالاخره علوم اصلى و تبعى و جز آن . . .

ديگر شيخ شهاب الدين سهروردى است كه در منطق تحولى خاص بوجود آورده است . كه اكنون جاى بحث آن نيست .

بعضى گمان كرده‌اند كه شيخ اشراق در اصول منطق ارسطو تغييراتى نداده است در حال كه شاهكار شهاب اين است كه منطق ارسطو را دگرگون كرده است .

( براى روشن شدن زيادتر رجوع شود به شرح مقاصد . چاپ مصر 1325 و المباحث المشرقيه فخر الدين رازى حيدرآباد / 1343 . تاريخ الادب السريانى . دكتر مراد كامل . مصر 1949 قصة الحضارة الفارسية ، ابراهيم امين الشواربى . مصر 1947 ، تاريخ العرب و التمدن الاسلامى ، مصر 1938 ، تراث الاسلام . مصر 1936 ، منطق اشارات ابن سينا با شرح خواجه ، تهران 1377 - تاريخ علوم عقلى . دكتر صفا ، تهران 1331 منطق المشرقين - ابن سينا - مقاصد الفلاسفه غزالى . ليدن 1888 -