فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٤
اسْفارِ ارْبَعَه
و آينده را بدان پيش گوئى نمايند و احوال بنى نوع انسانى را بدان نمايند .
اسْطُرْنُومْيا
اسْطُرْنُومْيا
- اين كلمهء يونانى الاصل است و بمعنى مبحث و علم نجوم است .
( رسائل اخوان ج 1 ص 49 )
اسْطُقُسّ
اسْطُقُسّ
- ( اصطلاح فلسفى ) اين كلمه يونانى است و بمعنى اصل و جمع آن اسطقسات است و اغلب بمعنى عناصر اربعه آمده است و معادل كلمهء عناصر عربى است لكن بمعنى عام كلمهء اسطقس بر اصول تركيبكننده هر موجودى اطلاق شده است و ما حصل اصول تركيباتى هر موجودى مادى را اسطقس ميگويند و مراد از اين جملات « البدن جوهر اسطقسى » و « الصور الاسطقسية » و « الاسطقسات الممتزجة » و يا « الاسطقسات القابلة للكون و الفساد » و يا « الاجسام الاسطقسية » و غيره كه در كلمات فلاسفه ديده مىشود عناصر اربعه و اصول كائنات است .
( اسفار ج 2 ص 6 شفا ج 1 ص 114 - اسفار ج 3 ص 19 - رسائل متفرقهء فارابى ص 19 - تفسير ما بعد الطبيعه ابن رشد ص 1517 ) ابن رشد آرد كه بعضى از فلاسفه باسطقسات اربعه گويند و بعضى باسطقسات ثلثه قائلند و بعضى يك اسطقس قائلاند مانند طالس و غيره و بعضى گويند يكى از سه يعنى آب يا آتش و يا هوا است .
و بعضى نار و بعضى آب و بعضى هوا را به تنهائى اسطقس عالم وجود ميدانند بعضى مانند ذيمقراطيس اجزاء لا يتجزا را اسطقس موجودات پندارد و گويد اساس كون تخلخل و تكاثف است . آنها كه اسطقس را سه دانند مرادشان آب ، نار و هوا است .
( تفسير ص 80 - 82 ) « الاسطقس يقال على ثلثه معان يجمها كلها انها غير منقسم » .
( تفسير ص 505 ) شيخ الرئيس گويد « الاسطقس هو - الذى منه و من غيره تركيب الشيء » .
( شفا ج 2 ص 536 و رجوع شود به ص 83 ) خواجه طوسى گويد « و اما المركبات فهذه الاربعة اسطقساتها » كه مراد عناصر اربعه است . ( كشف المراد ص 84 )
اسْطُقُسّات ازلية
اسْطُقُسّات ازلية
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد عناصر اربعه است بنا بر قولى كه هيولاى عالم را ازلى ميداند .
( شفا ج 1 ص 187 )
اسْطُقُس اوّل
اسْطُقُس اوّل
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد عقل اول است بنا بر آنكه اسطقس بمعنى مطلق اصول باشد و گاه اطلاق مىشود بر هيولاى اولى .
( رسائل جابر ص 499 )
اسْطُقِسّى
اسْطُقِسّى
- ( اصطلاح فلسفى ) منسوب باسطقس يعنى موجودات مادى و مركبات و مواليد طبيعى رجوع باسطقس شود .
اسْفارِ ارْبَعَه
اسْفارِ ارْبَعَه
- ( اصطلاح عرفانى ) اسفار جمع سفر و هم جمع سفر بكسر آمده است .
صدر الدين گويد : براى سالكان راه حقيقت چهار سفر قائل شدهاند اول