فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢١
إِدْراكِ بَسِيْط
هيآت مخصوصهء مذكور در احساس زيرا آنچه احساس شود خيال دريابد با همان حالات و هيآت مخصوص لكن تخيل هم با حضور ماده و هم با حالت عدم حضور آن محقق مىشود .
توهم ادراك معنى محسوس معقول است بنحو اضافه به جزئيات نه كليات و تعقل ادراك معانى و مفاهيم و ماهيات كلى است .
و بالجمله حصول احساس را سه شرط است يكى حضور ماده نزد آلت ادراك و ديگر اكتناف هيأت مخصوصه و جزئى بودن مدرك و لكن در تخيل وجود شرط اول لزومى ندارد و در توهم شرط اول و دوم نيست .
( اسفار ج 1 ص 290 - رسائل صدرا ص 135 ) در تهافت التهافت است كه « الادراك هو شىء يوجد بين فاعل و منفعل و هو المدرك و المدرك » .
( تهافت التهافت ص 463 ) « العلّة فى الادراك هو المدرك نفسه » .
( تهافت التهافت ص 460 ) « علة الادراك هو التبرى من الهيولى » .
( تهافت التهافت ص 434 ) ادراك باصطلاح صوفيان بر دو وجه است يكى ادراك بسيط كه ادراك وجود حق است با ذهول از اين ادراك و از آنكه ادراك وجود حق است و ديگر ادراك مركب و آن عبارت از ادراك وجود حق است با شعور به آن ادراك و به آنكه مدرك حق تعالى است و اين ادراك محل فكر و خطا و صواب است و حكم ايمان و كفر راجع بدان مىباشد و فضيلت اهل معرفت به آن است ( كشاف ص 484 ) .
و بالجمله ادراك مركب ، هو عبارة عن ادراك وجود الحق مع الشعور بهذا الادراك و بان المدرك هو الوجود الحق ، و ادراك بسيط ، هو عبارة عن الوجود الحق سبحانه مع الذهول عن هذا الادراك و عن ان المدرك هو الوجود الحق سبحانه .
( أشعة اللمعات ص 17 ) .
در مصباح الانس است كه مراتب ادراكات يا كلىاند كه اصل در واجب و مبادى عاليهاند و در انسان مستنبط از جزئيات است . و يا جزوى بوده و بواسطهء آلات بدنيهاند در اين صورت يا بواسطهء حواس ظاهرى ميباشند و يا بواسطهء حواس باطنى . ( مصباح الانس ص 45 ) شيخ اشراق گويد : ادراك هر چيزى نسبت به نفس خود عبارت از ظهور اوست براى ذات و خود ادراك مجردات خود را بظهور خود براى خود است و ادراك آنها غير را بتمثيل صور و مثال آنها است .
( ش ص 291 ، 297 )
إِدْراكِ بَسِيْط
إِدْراكِ بَسِيْط
- ( اصطلاح فلسفى ) ادراك بر دو قسم است يكى ادراك بسيط و ديگرى ادراك مركب . ادراك مركب عبارت از ادراك با علم به آن ادراك است چنان كه جهل مركب عبارت از جهل با عدم توجه و علم به آن جهل است كه در حقيقت مركب از دو جهل يكى جهل و ديگرى جهل به جهل مىباشد و ادراك بسيط علم باشياء با عدم توجه و علم بدان علم است .
صدرا گويد : تمام موجودات عالم