فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٣
إخْوانُ الصّفا
اينان گويند بايد رئيس و رهبر اصلاح‌طلبان كه ظاهرا خود آنها هستند داراى شرايط خاصى باشد و البته رئيس اول بقول آنان عقل آدمى است اينان سخت باسرار خود پاى بندند و از افشاء رازهاى خود شديدا احتراز دارند .
رياست را دوگونه ميدانند يكى رياست روحانى و ديگر رياست جسمانى واضع شريعت را دوازده خصلت لازم است .
راجع به پيروان خود كه در بلاد و شهرها پراكنده‌اند دستوراتى صادر ميكنند كه در رسالهء هفتم ضبط شده است .
اينان طبقات پيروان خود را در شهرها به سه دسته كرده‌اند يكى خواص كه از نعمت عقل كاملا بهره‌مندند دسته دوم اغنياء و ثروتمندان‌اند و احيانا مردم پست و اشرار و سوم طايفهء كه بينابين‌اند .
نكته بسيار جالب اين است كه علامات و رموز خاصى را بر مىشمارند براى كسانى كه بخواهند پيروان آنها را در هر شهرى و بلدى بيابند .
اين جمع در هر مورد خود را برتر شمرده به حساب مىآورند كه هدف آنها اصلاح جوامع بشرى است .
آن طور كه خود در رسالهء هفتم گويند طرفداران آنان اغلب اشراف‌زاده‌ها و فرزندان ملوك و وزراء بوده‌اند ، قواعدى دارند كه بايد مطابق آن قواعد با افراد مختلف رفتارهاى مختلف داشت .
در عين حال گويند غرض ما تصرف حكومت زمين نيست ما ميخواهيم مالك آخرت باشيم و حاكم بر آسمان و بدنبال روحانيات هستيم نه زندگى مادى .
بايد نيروى خود را جمع كرده اتفاق و اتحاد كنيم تا بتوانيم بناى مدينهء را كه در صدد آن هستيم بريزيم ، مدينهء فاضله .
اين جاست كه اصحاب مدينهء فاضلهء خود را از نظر زيربنا و احتياجات بر چهار دسته كرده‌اند .
1 - صاحبان صنايع يا بقول آنها ارباب اركان اربعه .
2 - صاحبان رياسات .
3 - ملوك و ارباب امر و نهى .
4 - الهيين و صاحبان اراده و سنت .
و بالاخره از خصوصيات بارز اخوان كه ملزم به پيروى از آنها ميباشند ، چهار خصلت بود ، صفاء نفس ، مراعات برادران و خواهران در همه حال ، سخا و عطا و رحمت و عطوفت رفق و مدارا ، تسليم و قبول و تأييد .
طبقات چهارگانهء خود را توجيه كرده‌اند و براى هر يك از اين طبقات سن خاصى را شرط دانسته‌اند .
1 - مرتبهء ارباب صنايع از 15 سالگى و خصوصيت اخلاقى اين طبقه ، صفاء نفس ، سرعت تصور وجودت قبول است .
2 - مرتبهء رؤساء و ارباب سياست كه بايد صاحبان اين مرتبت از صفت مراعات برادران ، سخاء نفس ، اعطاء فيض ، شفقت و رحمت ، غم‌خوارى بر اخوان برخوردار باشند و البته اين طبقه بايد از لحاظ سن در حد 30 سالگى باشند .
3 - مرتبت ملوك و ارباب امر و نهى خصوصيات اخلاقى آنها بايد نصرت