فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٠
إِجْماع
معدنيات است رجوع به مواليد و معدن شود .
( مصنفات ج 1 رساله 2 ص 6 )
أَجسام وُحْدانِىّ
أَجسام وُحْدانِىّ
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد از اجسام وحدانى اجزاء صغار است كه پيروان ذيمقراطيس اجرام صغار ناميدهاند و بعد تعبير باجسام وحدانى شده است .
أَجسام هَيُوْلانِيَة
أَجسام هَيُوْلانِيَة
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد عناصر اربعه است « فانه يقول ان الاجسام الهيولانية اربعة » .
( تفسير ص 89 )
أَجَل
أَجَل
- ( اصطلاح كلامى ) كلمهء اجل در لغت بمعنى وقت محدود در آينده است و اجل انسان و حيوان مرگ اوست « فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ » و آن يا طبيعى است يا اخترامى رجوع شود بفرهنگ علوم عقلى تأليف نگارنده ( از كشاف ج 1 ص 83 ) اين كلمه در نحو حرف جواب است مانند « نعم » و تصديق براى خبردهنده و اعلام براى خبرگيرنده و وعد است مر طالب را مانند آنكه در پاسخ « قام زيد » گفته شود اجل و در پاسخ اقام زيد و يا « اضرب زيدا » گفته شود اجل ( از مغنى ص 8 ) .
إِجْماع
إِجْماع
- ( اصطلاح فلسفى ، اصولى ) اجماع در لغت بمعنى اتفاق و اتحاد و عزم است و در اصطلاح فلاسفه اراده مؤكد كه بدنبال آن حركت عضلات است اجماع مينامند و چنان كه در تحت عنوان اراده بيان خواهد شد صدور هر فعلى بدنبال مقدمات و مبادى چند خواهد بود كه آنها را مقدمات عامه افعال ميگويند كه در تمام افعال اختيارى هست و لازمهء آنها است و آنها عبارتند از علم ( تصور يا تصديق ) ميل ، شوق و ارادهء جازم كه اجماع است كه بعد از تحقق و حصول اين مقدمات بلا فاصله حركت عضلات است به طرف فعل و انجام عمل منظور .
اين مقدمات عموما در افعال اختيارى موجودند و لكن در افعال غير اختيارى بعضى از اين مقدمات موجود نيست رجوع شود به شوق و اراده و عزم .
( اسفار ج 3 ص 78 ج 1 ص 173 شفا ج 2 ص 471 ) و در اصطلاح اصول اتفاق فقها باشد در هر عصرى از اعصار بر امرى دينى در شرعيات نه در عقليات .
اساس اجماع كه يكى از ادلهء اربعه است مورد اتفاق تمام فرق مسلمين است و منشأ آن هم روايت نبوى است كه فرمودند
« لا تجتمع امتى على الخطاء
-
لم يكن اللّه ليجتمع امتى على الخطاء
-
كونوا مع الجماعة
-
يد اللّه مع الجماعة »
و آيه قرآن « وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً » لكن اهل سنت و جماعت اجماع را بنفسه حجت دانند و گويند اجماع عبارت از اتفاق مجتهدين از امت محمد مىباشد بر امرى شرعى در هر عصرى و مراد از اتفاق اشتراك در اعتقاد باشد يا اشتراك در قول يا فعل ( از التلويح ص 498 ) .
و علماء مذهب جعفرى گويند اجماع عبارت از اتفاق مجتهدين و يا اهل حل و عقد از امت محمد باشد بر امرى شرعى به نحوى كه كاشف از قول معصوم باشد بنا