آداب سفر در فرهنگ نيايش ( الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٣

علم چيست ؟

« علم » مىخواهد كه ما نداريم و اگر داشتيم وضعمان چنين نبود . حال اثبات اين كه موجودات عالم فهم دارند و در مرحله‌ى بعد ، اين كه كسانى زبان آنان را مىدانند ، در دو بخش بعدى خواهد آمد .

اشيا و جان‌داران قابل خطاب‌اند « 1 » از مسلّمات آن است كه تمام موجودات تسبيح گوى حضرت حق‌ّاند .

نظير اين آيه در قرآن كريم فراوان است :

يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ * . . . « 2 » و حتّى فراتر از آن :

وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ « 3 » .

ديگر آن كه در چند مورد خداوند اشيا و جمادات و حيوانات را مخاطب قرار داده و به آن‌ها امر كرده است :

و قُلْنا : يا نارُ ! كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ « 4 » وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا . يا جِبالُ ! أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ « 5 » يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ : هَلِ امْتَلَأْتِ ؟ وَ تَقُولُ : هَلْ مِنْ مَزِيدٍ ؟ « 6 »

( 1 ) در بحث از اثرات علم و به عبارت ديگر ولايت تكوينى ، ممكن است مطالبى باشد كه در ابتدا دور از انتظار و عادت باشد . براى رفع استبعاد لازم بود كه شاهد مثال‌هايى از قرآن كريم - كه شكّى در حقانيّت آن نيست - بياوريم . ( 2 ) تغابن ( 64 ) : 2 : ( آن چه در آسمان‌ها و آن چه در زمين است ، خداى را به پاكى ستايد . . . ) . ( 3 ) الرّحمان ( 55 ) : 7 : ( گياه و درخت سجده آرند ) . ( 4 ) أنبياء عليهم السّلام ( 21 ) : 70 : ( گفتيم : اى آتش ، بر ابراهيم سرد و بىگزند باش ) . ( 5 ) سبأ ( 34 ) : 11 : ( داود را از خود فزونىاى بخشيديم . اى كوه‌ها و اى پرندگان ! با وى هم آواز شويد و آهن را بر او نرم داشتيم ) . ( 6 ) ق ( 50 ) : 31 : ( روزى كه به دوزخ گوييم : آيا پرشده‌اى ؟ و او گويد : آيا باز هست ؟ )