روضة التسليم يا تصورات ( فارسى ) — الصفحة ٢٧

تصوّر نهم در معرفت عقل انسانى

تصوّر نهم در معرفت عقل انسانى

تصوّر نهم در معرفت عقل انسانى

اعتقاد بهرى مردم آن است كه عقل غريزى كه مردم به آن از ديگر حيوانات ممتازاند و آن بعد از آنكه ايام كودكى بسر رسيد و ابتداى بلوغ رو مينمايد درو پيوند و تا نهايت عمر به آن عاقل باشد و همه خلائق را متساوىست ، و مقرّاند كه هر چه متساوى باشد اهل آن را در آن با يكديگر خلاف نباشد ، و با آن كه به اين مقرّاند مناقضهء سخن خود ميكنند و پيوسته با يكديگر در معقولات مجادله ميدارند و مخالفت يكديگر ظاهر ميگردانند ، و حسّ آن نمىياوند ( يابند ) كه اگر عقول متساوى بودى هيچ عاقل را با يكديگر در آن خلاف نبودى ، و حجّت ايشان اين است كه تساوىء عقول از حجّت تساوى تكليف است و اين نيز نمىدانند كه اگر در عقول ترتيب و تفاضلى نبودى يكى را نرسيدى كه تكليف كردى ، و يكى را واجب نبودى كه آن تكليف بخودها گرفتى و يكى مؤدى نبودى و يكى قابل و يكى آمر نبودى و يكى مأمور و يكى معلّم و يكى متعلّم نبودى و يكى استاد نبودى و يكى شاگرد ، و اگر در عقول مقادير تفاوت نبودى چه عامّى كه سر از پاى و كفش از دستار بشناختى و چه حكيمى بزرگ كه بسيارى چيزها دانستى ؟ و نيز معلوم است كه همه چيزها كه نشان دهند راست مطلق نباشد ، بهرى راست باشد و بهرى دروغ ، هر كه فتوى دهد كه عقول متساوى است از آن فتوى لازم آيد كه هر چيزى كه دهند امكان راست و دروغ هر دو دارد و بر حال خود بايد گذاشت ، و دروغ و راست آن روشن ببايد كردن كه در عقول ترتّب و تفاضل است [ 25 ] و باوّل وهلة در محلّ قوّت مىباشد ، و از قوّت بفعل آمدن