تنسوخ نامه ايلخانى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٤
تعليقات
بهتر فرنگى است . وى از جمله زهرهاست ، كسى را كه زهر نخورده باشد .
و اگر كسى زهر خورده باشد از جمله ترياقاتست . و اگر وى را سحق كنند و قدرى با سركه بگذارند و بر قوبا « 1 » بمالند آن را زائل گرداند ، و سودمند بود سعفه ( بيمارى خشك‌ريشه ) را . گرم است در مرتبهء چهارم خشك است در دوم . و آن شيرين و تلخ است . و آزمايشش آنست كه آن را به آب بسايند و بر روى آينه ريزند و بگذارند تا خشك شود . اگر آينه رنگين شد تلخ است و الا شيرين . ( بحر الحواهر ) گوهريست مانند زمرد . ( آنندراج )
دهنج به فارسى دهنه فرنگ باشد ، و آن سنگى است كه در معادن مس و غير آن از بخارات معدن متكون مىشود . و دهنه نحاس بخار معدن مس است . ( تحفه ) و آن را زنگار معدنى نيز گويند . ( آنندراج ) .
( 35 ) - ص 121 س 3 يشب نيز انواع است .
يشب چند نوع است : سفيد روشن و سفيد و آن را يشم نيز گويند .
و بعضى تخصيص يشم بسفيد مىكنند ، و تخصيص يشب بسبز و سياه و زردفام و سبز زمردى و سبز سياه‌فام و سياه شفاف مانند شبق و ازرق خاكسترفام .
ابو ريحان گويد يشمى كه از زمين ختن آرند سفيد شيرفام است ، ازاين‌روى تصور كرده‌اند كه يشم غير يشب است .
( 36 ) - ص 123 س 3 جمس
يا جمست جوهريست فرومايه و كم‌بها و سرخ‌رنگ ، و معدن آن در قريهء صفرا « 2 » سه منزلى مدينهء طيبه است . و ديگر به وشجرد بحدود چغانيان در واديى كه معروف به رام‌رودست باشد .
ابو ريحان فرمايد : كه از عبد اللّه بن عباس رضى اللّه عنه حكايت شده
( 1 ) - قوبا خشونت و درشتى است كه با خارش در پوست بدن پيدا شود . ( 2 ) - صفرا نام قريه‌ايست بين مدينه و ينبع چنان كه در معجم البلدان آمده است و كلمهء صفو كه در جواهرنامه بجاى صفرا ذكر شده غلط است .