منتخب اللطائف ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١
سالك يزدى
ما ز بيداد تو هر دست كه بر سر زده‌ايم * حلقه‌اى بهر تماشاى تو بر در زده‌ايم « 1 »
سامعاى همدانى
سامعاى همدانى
بيرام بيگ سامعا تخلّص همدانى است . « 2 » منه :
عمرم چو شمع با مژهء تر گذشته است * در « 3 » جاى آب آتشم از سر گذشته است
سعيد خلخالى
سعيد خلخالى
محمّد سعيد خلخالى بود . منه :
يا رب به كرم محرمى رازم ده * گر ره نبرم به سويت آوازم ده
جدّم به تو جنّت به دو گندم بفروخت * من وعدهء « 4 » غبن مىكنم ، بازم ده
سالك يزدى
سالك يزدى
در كسوت درويشان در هندوستان آمده . در دكن رفته پيش عبد اللّه خان قطب شاه مىماند .
شاگرد ركناى مسيح كاشانى است . اوستاد نيكوست . « 5 » از اوست :
در هواى عشق پروردم دل ديوانه را * چون سپند از بهر آتش سبز كردم دانه را
*
دهخدا : اصل او از مازندران است . در زمان اورنگ زيب ، از پادشاهان تيمورى دهلى ، به هند رفت و در سلك ملازمان آن پادشاه قرار گرفت . يك مثنوى شامل غزوات اورنگ زيب به نظم آورد . ( 1 ) . در متن ، رديف « زده‌ام » است . از نصرآبادى تصحيح شد و بيت بعد چنين است : آستان دو جهان نقش رخ ما دارد * بس كه از شرم گنه بوسه به هر در زده‌ايم ( 2 ) . نصرآبادى 323 : بيرام بيگ ولد باقر بيگ همدانى كه در خدمت عالىجاه رستم خان سپهسالار بود ، در علم موسيقى و نظم تصانيف داشت . قبل از حالت تحرير كوفتى به هم رسانيد . او را براى معالجه به بيمارستان ورنوسفادران بردند . معالجه مفيد نيفتاد و فوت شد . از اوست : ما پا ز آرزوى دو عالم كشيده‌ايم * از هردو سر چو جاده به منزل رسيده‌ايم * به خويش تا چه كند خوى گرم سركش ما * كسى نماند كه سوزد دگر در آتش ما * عادت از بس كه دلم را به مروت باشد * نگزم گر همه انگشت ندامت باشد ( 3 ) . نصرآبادى : از . ( 4 ) . ظاهرا دعوى صحيح است . ( 5 ) . نصرآبادى 329 : مدّتى در شيراز شانه رنگ مىكرد . در لباس درويشان به اصفهان آمده بعد از مدّتى به هند رفت . وقتى كه مغولان را از دكن خارج كردند او به شاهجهان‌آباد رفت . دانشمند خان به اعتبار همشهرى بودن مهربانى به او كرده بعد از مدّت سهلى در آنجا فوت شد . از اوست : آشنايى كهنه چون گرديد بىلذّت بود * كوزهء نو يك دو روزى سرد سازد آب را * نواى نالهء نى مىرسد به غارت هوش * تو برق تازى اين نىسوار را درياب ريحانة الادب 2 / 414 : در هند در خدمت عبد اللّه قطب شاه بسر مىبرد .