منتخب اللطائف ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٣
حزين لاهيجى
ميرزا صفوى اكثر به خانه‌اش مىآمد . چون نادر شاه بر ملك ايران تسلّط يافت به سببى ميان شيخ و نادر شاه نقارى پديد آمد . از اين جهت شيخ در سنهء 1136 در هندوستان آمد و بعد چند سال نوّاب عمدة الملك انجام تخلّص ، مبلغ بيست لك وام از حضور پادشاه به نام شيخ گرفته به تعلّق او گذاشت و پس از مدّتى شيخ به عظيم‌آباد بنگله رفته و از آنجا مراجعت كرده در بنارس فروكش شد و هم در آنجا در سنهء 1180 وفات يافت . ديوان متعدّده دارد . گويند تذكرة المعاصرين نوشته ، در مطالعهء فقير نيامده « 1 » و اشعار بياضى كه در آن انتخاب زده مع اسامى شعرا نوشته ديده شد . غرض كه استاد غرّاست . « 2 » وى راست :
به فردا وعده داد امروز جان ناشكيبا را * كه شادى مرگ سازد وعدهء فرداى او ما را
*
نمىفتد به دل از محشر اضطراب مرا * به زير سايهء تيغ تو برد خواب مرا
*
زد عشق حلقه بر درِ دولتسراى ما * نقش مراد شد شكن بورياى ما
*
ز حسرت گل رخسار ياسمين بويى * نگه به پيرهن ديده گشت خار مرا
*
حزين از پاى ره‌فرسا بسى سرگشتگى دارم * سرِ شوريده بر بالين آسايش رسيد اينجا
شعر مذكور بر بالين تربتش مسطور است .
گر غرورت نكشد كلفت هم‌صحبتىام * نگه عجز مرا عرض تمنّايى هست
*
اى واى بر اسيرى كز ياد رفته باشد * در دام مانده باشد ، صيّاد رفته باشد
شادم كه با رقيبان ، دامن‌كشان گذشتى * گو مشت خاك ما هم بر باد رفته باشد
*
( 1 ) . در تذكرهء احوال برخى شعرا ، نگارنده تصريح مىنمايد كه از تذكرهء حزين نوشته شده و يا به تعابير ديگر قيد مىكند كه به تذكرهء حزين مراجعه كرده است . احتمال دارد اين تذكره پس از نگارش نام حزين به دست رحم على خان رسيده باشد . ( 2 ) . رياض العارفين 99 : فرزند ابو طالب زاهدى گيلانى اصفهانى است و به شيخ على حزين شهرت دارد . به سال 1103 متولّد شد و در سال 1181 در بنارس هند درگذشت . مدّتى آذربايجان و خراسان و عراق و فارس را سياحت كرد . او از دست نادر شاه گريخت و از راه لارستان و بندر عبّاس به هند رفت . كتاب تاريخ صفوى را در هند نگاشت . تذكرهء شعرا و تاريخ حزين نيز دارد . چهار ديوان شعر دارد و كلّياتش شامل قصايد و مقطعات و مثنوىهاى متعدّد مىباشد . آتشكدهء آذر 488 : اصلش از لاهيجان است و در اصفهان نشو و نما يافت . در اواسط عمر به سفر هندوستان رفته در آنجا اساس ارشاد فروچيده در كمال استغنا به خوشى مىگذرانيد . دهخدا : با احمد شاه فاتح تبريز ملاقات نموده و در سال 1146 از دست نادر شاه به هندوستان پناهنده گشت و در 1180 در 77 سالگى در بنارس درگذشت .