خوابگزارى و التحبير في علم التعبير ( فارسى ) — الصفحة ٢٢
باب اندر علم سخن راندن
پس چون چيرگى بلغم را بود آب و رود و دريا و بركه و رعد و برق بيند و آنچ بدين ماند .
و بهرى از پيلسوفان گفتند كه اختلاف طبايع مردمان از خواب بتوان دانست .
و گرسنه و دشنه خداوند بلغم بسيار را و خداوند سودا را بود ، از بهر آنك اين همه را خواب بر خلاف آن بود كه آنگه درست باشد ، و ما ياد كنيم آنچ درين باب به كار آيد .
امّا خداوند گش ماران بيند و از آن ترسد و گرسنگى و دشنگى بيند و نان خوردن و آب ، و سير ناشدن ، و خداوند بلغم بيند كه اندر درياب افتاده باشد و غرقه شده .
كرمانى گفت : نگاه دار خوابى كه اوّل روز بينى و آنك نيمهء روز بينى و اوّل شب بينى و نيمهء شب و آنك به آخر شب بينى كه هرچ دليل نيكى و بدى كند بر آن حدّ بود كه از روز و از شب گذشته بود ، و شاعران درين معنى شعر گفته‌اند ، و لكن شرط كرديم كه هر [ چه ] بگذشت بازنگويم كه اندر مكرّر كردن بس فايده نبود ، و اللّه اعلم . [
b
13 ] . . . « 1 » . . . . . .
باز دادى و آخر با ميان آوردى يا جواب از ميان راست پديد آمدى و بدانستى كه ديو اندرو كار كرد يا نه ؟
باب اندر علم سخن راندن
باب اندر علم سخن راندن
بدان كه راندن سخن تو اندر علم خواب از سه وجه نبايد كه خالى باشد ، از بهر آن‌كه خواب بدان تمام گردد .
اوّل اصل نگاه داشتن است و روى اختلافش و قوّت و ضعفش اندر نيك و بد تا سنگ سخن بدانى و سخن اصلها اندر سبكى و گرانى آنچ پيش آيد از مسئلها . پس اگر برخى از آن مسئلها دليل بر نيكى كند و بهرى بر بدى هر دو اصل با خويشتن برسنج .
آن را قوىتر است و سنگىتر اندر تأويل اختيار كن و حكم بر آن دان .
( 1 ) - ميان اين دو ورق افتادگى هست .