زينت المجالس ( فارسى ) — الصفحة ٨١٣
صفت سد يأجوج
است از شهرهاى آنولايت خيوق قصبه‌ايست از ارتفاعاتش خربزه بل اكثر ميوهء نيكو آيد
دشت قبچاق
دشت قبچاق
باقليم ششم متعلق است و در آنولايت شهر و ده كمتر است و اكثر سكانش صحرانشينند و در آندشت كوه نيست و مجموع مرغزار و علف‌زار است و از بلاد مشهورش يكى خزر است كه اينولايت را به او نسبت داده است دشت خزر نيز گويند و شهر برطاس و سرا نيز از بلاد آندشت است ارتفاعاتش برنج و گندم و جوز و جاورس است و حبوبات صيفى بيشتر و بهتر ميآيد و ميوه نياورده باشد و پنبه قطعا حاصل نميشود معاش اهل آنديار از مواشى و دوابست و هوايش سرد است و آبش از عيون و آبار و بر جانب ايندشت كوهى بزرگست و اينكوه تا زمين تفليس كشيده است
سقين و بلغار
سقين و بلغار
دو شهر كوچك‌اند از اقليم ششم و صحارى و ولايت بسيار بدان منسوب
ولايت يأجوج و مأجوج
ولايت يأجوج و مأجوج
بلادش‌اند كست و صحارى و اماكن فراوان دارد و ما بين بحر چين و درياى شرقست و از معظم اماكنش حصن اسكندر است و محافظان در بند آنجايند و ساكن آن مسلمانند
صفت سد يأجوج
صفت سد يأجوج
صاحب مسالك الممالك آورده كه الواثق عباسى بخواب ديد كه سد ياجوج گشاده است لاجرم سلام را در سنه 218 پنجاه مرد زاد و راحله داده بتفحص آن امر فرستاد و سلام از سامره نزد حاكم ارمنيه و ايجاز رفته از آنجا پيش حاكم آلان شتافت و از آنجا نزد صاحب سرير ملك باب الابواب رفته با او دليلان همراه كرد و چون بيست و شش روز مسافت طى كردند بزمينى رسيدند كه بوى ناخوش از آن ميآمد و بمشام ايشان ميرسيد و چون ده روز ديگر متمادى راه پيمودند بحصنى چند رسيدند كه در قديم مقام ياجوج و ماجوج بوده و خراب گشته و از آنجا گذشتند 21 روز ديگر ايوار و شبگير كردند تا بحصنى رسيدند نزديك كوهيكه در شعب كوه سد است و مردم حصن زبان عربى و فارسى ميدانستند و بدين اسلام عمل ميكردند اما از حال خلفا بى خبر بودند و از بودن خليفه تعجب نمودند آنطايفه سلام را نزد سد بردند كوهى املس ديدند كه رودى منقطع گشته كه بدان گياه نرسته و آن رود را صد و پنجاه گز عرض بود و بارهء از خشت آهن و پولاد و ساير فلزات در آن رودخانه ساخته بودند طول هر باروئى بيست و پنج گز آب از سرچشمهء آنرود روان بود و از بيرون در اندرون ميرفت و از آن باروها و چشمها آب دو گز پيدا بود و بيشتر از آن در آب ده گز ظاهر بود باقى از آب بر سر باروها به شكل قنطره بعرض پنج گز در پيش ديوار سد