الأرض و التربة الحسينية ( زمين و تربت حسينى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٨

فائدهء چهارم [ عناصر اجسام ماديه از چهار عنصر مختلف كه عبارتند از : آب خاك ، آتش ، و هوا مركب مىشوند ]

را به خود مشغول داشته موضوع حركت و سكون زمين است ، هر ذى شعورى ميداند كه زمان عبارت است از شب و روز كه ماه‌ها از وى پديد مىآيند ، و سال هم منحصر است در فصول اربعه و هم اين اعتبارات و معانى از آفتاب و ماه و زمين و حركت و دوران بعضى از آنها بر بعضى ديگر حاصل مىگردد .

اشكالى كه از روز نخست وجود دارد و با اختلافاتى كه بين حكماى يونان و غير آنان هست اينست كه آيا آفتاب بر دور زمين گردش مىكند و يا زمين بر دور آفتاب سير مىنمايد ، در مورد اينكه ماه بر دور زمين گردش دارد و در بيست و هشت روز دور او تمام مىشود اختلافى نسبت ، و از همين دور قمرى ماه‌ها پيدا مىشوند .

اقوال در پيرامون حركت آفتاب يا زمين زياد است ، و ليكن مشهور از دو قسم بيرون نيست ، يكى از اينها نظريه فيثاغورث است كه تقريبا پانصد سال قبل از تولد حضرت مسيح عليه السّلام زندگى مىكرده و پس از آن گروهى هم از وى متابعت كرده‌اند مانند :

فلوطرفوس ، ارشميدس ، ايزاخوس ، و ليكن اين نظريه با محسوسات مخالف است ، اگر چه حس هم در اكثر مواقع خطا مىكند ، و ليكن محسوس اين است كه زمين ساكن بوده و آفتاب و ماه در حال سير و حركت مىباشند و شاعر هم در اين باره گفته است ،

تجري على كبد السماء كما * يجري حمام الموت بالنفس

براى خاطر همين نظريه مردم حكماء مزبور را تكفير كردند