قانون در طب ( فارسى ) — الصفحة ٣١١

مزاج داروها « 2 »

مزاج‌هاى نامعتدل نسبت به هر يك از اعتبارات : نوع ، صنف ، شخص ، و عضو كه ملاحظه شود ، هشت گونه مىباشد با اين ويژگى مشترك كه همه آنها در برابر مزاج معتدل قرار دارند . « 1 »

اين هشت گونه از مزاج بدين منوال به وجود مىآيد كه خارج از اعتدال يا مفرد است ، يعنى تنها در يك كيفيت ( مثلًا گرمى ) از حدّ اعتدال بيرون رفته است و يا مركب ، يعنى در دو كيفيت ( مثلًا گرمى و خشكى ) از حدّ اعتدال خارج شده است ؛ مزاج نامعتدل مفرد ، يا در كيفيت فاعلى ( اثر گذارى ) در برابر مزاج معتدل قرار دارد ، و آن بر دو قسم است :

1 . مزاج گرم‌تر ؛ يعنى : مزاج گرم‌تر از آنچه سزاوار است ، ولى مرطوب‌تر و خشك‌تر از اعتدال نيست .

2 . مزاج سردتر ؛ يعنى : مزاج سردتر از آنچه سزاوار است ، ولى خشك‌تر و مرطوب‌تر از اعتدال نيست .

مزاج نامعتدل در كيفيت انفعالى ( اثر پذيرى ) در برابر مزاج معتدل قرار دارد ، و آن بر دو قسم است :

1 . مزاج خشك‌تر ؛ يعنى : مزاج خشك‌تر از آنچه سزاوار است ، ولى گرم‌تر يا سردتر از اعتدال نيست .

2 . مزاج مرطوب‌تر ؛ يعنى : مزاج مرطوب‌تر از آنچه سزاوار است ، ولى گرم‌تر يا سردتر از اعتدال نيست .

بايد به اين نكته توجه نمود كه اين چهار مزاج مفرد ، در عالم خارج ، دوام و درنگى ندارند ، و زمان قابل اهميتى را به خود اختصاص نمىدهند ، زيرا مزاج گرم‌تر از اعتدال ، بدن

( 1 ) اعتدال مزاج ، مفهومى كلى و به تعبير منطقى ، كلى مشكك مىباشد مانند مفهوم وجود كه بر همه مصاديق خود صدق مىكند ، هر چند مراتب اعتدال بىنهايت باشد و هر شخص براى خود بهره شايسته از كيفيات را دارد ولى نسبت به يكديگر يكى گرمى بيشتر و . . . ليكن همه در يك مفهوم يعنى اعتدال گرد مىآيند و خارج از اعتدال با همه اقسام خود در برابر آن قرار دارد .