مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٧

فرهنگ واژه‌هاى دشوار

كعبتين : دو قرعه كه در بازى نرد مىاندازند و آن دو شيئى كوچك مربّع شكل است از استخوان .

ليالى ظلمانى تعسّر : شبهاى تاريك سختى و دشوارى .

ماتقدّم : گذشته ، ماضى .

ماحى : محوكننده .

مبايعت : بيعت كردن .

متسّفله : فرود شونده ، پست گردنده .

مثقيل : ظاهرا تلفظى است عجمى از مثقله ، به معناى سنگ‌فرش ، سنگ جاى .

مجاز : اجازه‌گرفته .

محاط : احاطه شده ، چيزى كه گرد آن را فرا گرفته باشند .

محلّى : زيور داده ، آراسته شده .

محن : محنتها ، بلاها ، آزمايشها .

مخلص : خلاصى ، رهايى .

مخلوع بودن : بيرون آوردن ، بيرون آورده شدن .

مرسوم : تن‌خواه ، معاش .

مستطيل : دراز و طولانى .

مصافحه : يكديگر را گرفتن در سلام دادن .

مصاهرت : وصلت كردن ، نكاح كردن .

مصنّفان : تصنيف‌كننده ، سازندهء آهنگ .

مطرّز نمودن : زينت دادن ، طراز كردن .

مطلّى : مذهّب ، تذهيب شده .

مطوا : دراز شدگى .

معميّات : جمع معمّا ، و آن در اصطلاح ادب ، به كلامى گفته مىشود كه به طريق رمز و ايما بر اسمى دلالت كند .

مقراض راندن : در اصطلاح صوفيه حلق كردن سر مريد يا تراشيدن موى سر او را گويند و اين نشانهء ورود او به جمع خانقاهيان است . و مجازا به معناى نواختن ، منزلت دادن و قدر دادن نيز در ادب فارسى استعمال شده است .

مقنطرات : جمع مقنطرة ، به معناى خواستهء بسيار و مكمل .

ملاعبه : در فارسى : ملاعبه ، با كسى بازى كردن .

ملاقى : ديداركننده .

ملاهى : بازيها .

ملوكيت : پادشاهى .

مناظم : جايهاى پيوستن ، جايهاى ترتيب و نظم .

مناهى : بازداشته شده‌ها ، افعال بازداشته شده .

منبسطانه : شادمانه 247

منطقه : كمربند .

منكوس : سرنگون ، نگونسار .

موتى : جمع ميت ، مرده‌ها .

مهجوره : سخن پريشان و ناحق .

مهر ضوء : خورشيد روشنايى .

مهموسه : نوعى از حروف تهجى كه به صوت نرم و پست ادا شود مانند سين ، تا ، شين ، ح ، ك ، خ ، صاد ، فا ، ه . مقابل مهجوره .

ميمنت قدم : خوش‌قدم .

نسيا مسيّا : ساقط شدهء متروك .

نطاق : كمر ، شلوار بىپايچه .

نهمت : مراد ، حاجت و نياز .

واهب العطيّات : بخشندهء بخششها .

وصمت : عيب .

هبوب : جستن و برخاستن باد ، باد گردانگيز . هبوب رياح ، باد بادها .

هبوط : در اصطلاح نجومى مقابل شرف است و آن فرود و نشست كواكب است كه آنها را در حال هبوط ، هابط مىگويند ( - مفاتيح العلوم خوارزمى ، 130 )

هبوط نمودن : فرود آمدن .

هموم : همّ ، همتها .

يسرت : آسانى و توانگرى .