مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٦

فرهنگ واژه‌هاى دشوار

سنّتى ، قطعى پيدا شده است مشهور به قطع حمايل ( - كتاب آرايى در تمدّن اسلامى ، واژه‌نامه ) 310

خانهء فرح : اصطلاح نجومى ، و آن عبارت است از خانه ( يا برج ) پنجم كه به اعتقاد منجمان احكامى طالع آن فرزند است و طرب و شادى . ( - شرح بيت باب خواجه نصير الدين طوسى ) 271

خطره : گاهى ، لحظه‌اى .

خطيات : جمع خطيه ، گناه ، لغزش .

خلّت : دوستى .

خمول : گمنامى .

دافع البليّات : بازدارندهء سختىها .

دراهم : جمع درهم ، درهمها .

درّهء وهّاج : مرواريد تابان .

دقيق : آرد .

ذكا : تيزدل شدن ، تيزدلى ، زيركى .

ذهول : فراموشى ، غافل شدن .

راح : شادى ، راحتى .

رخوه : نرمى ، سستى ، دردى كه اندام بدن راست گرداند .

روايح : جمع رايحه ، بوى خوش .

زواده : افزونى ، افزون شدن .

سبّاح : شناور

سقرلاط : سقرلات ، جامه‌اى پشمين كه از يونان به جهان اسلام مىآورده‌اند .

سموّ : بلندى ، بلند شدن .

سهم : تير .

شفه : لب .

صحايف : جمع صحيفه ، نامه‌ها ، كتاب‌ها .

صرصر : صرصر ، باد تند ، باد سرد . اين واژه در يك نسخه از نسخه‌هاى مذكّر احباب به ضمّ اوّل آمده است . امروزه نيز در بعضى از گونه‌هاى روستائى هرات به ضم / ص / تلفظ مىشود و ظاهرا متوجّه اين‌كه صرصر ، به حيث نام آوائى هم هست و در عربى هم صرصر به معناى ملخ سياه كه در زمين بانگ كند ، آمده ، نيستند .

صرصر باد : در اين كاربرد مىتوان صرصر را به معناى صوت و نام آوا دانست ، در غير اين صورت ، كاربردى است حشوآميز .

صعود : به بالا رفتن .

صغر سنّ : خردى و كمى سن .

صفايح : جمع صفيحه ، تختهء در ، پوست روى و شمشير پهن .

صفّ نعال : كفش‌كن .

صمصام : شمشير برّان .

ضرّ : ضرر ، گزند .

ظلّ ظليل : سايه كشيده و دراز .

عاصم : بازدارنده ، نگهدارنده .

عسرت : دشوارى ، تنگدستى .

عصابه : دستار ، سربند .

عقد ثريا : به پندار منجمان احكامى ثريا يا پروين هفت ستاره است كه مانند عقد يا مرواريدهاى گلوبند بهم پيوسته است . به لحاظ ادبى اضافهء مشبّه‌به به مشبّه است .

عمد : جمع عمود ، ستون .

غانم : غنيمت دان ، غنيمت گزار .

غرّا : در لغت آفتاب را گويند و مجازا روشن و درخشان باشد .

غزات : جنگ با دشمن دين .

غزات : غازيها .

فتن : جمع فتنه ، فتنه‌ها .

فطانت : دانايى ، زيركى .

فطن : دانا ، زيرك .

فطنت : دانايى و زيركى .

فلك : كشتى .

قصور : كوتاهى ، فرو ماندن .

قصير : كوتاه

قصيره : كوتاه

قطّاع الطريق : راهزنان .