مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٠

[ 198 ] ذكر مولانا صفائى

ساخته « « 3 » » و لطافت كارش به كار جاوه نزديك بود ، و سقرلاط را به نوعى مىبافته كه از رخت « « 4 » » فرنجه تفرقه نداشته . ملّا نيز از اين دو پيشه پرانديشه است و كارهاى نيكو مىكند « « 5 » » . در خدمتكارى بىبدل است ، مدّت بيست سال شد كه به فقير آشناست ، هرگز به خلاف طبع كارى نكرده . طبع دقيق دارد و شعر را به تأمّل مىگويد « « 6 » » . و اين غزل را بسيار به دقّت و خوب گفته :

غزل

ليلى نه گره بر سرِ آن زلف سيه داشت * بود آن دلِ مجنون كه به زنجير نگه داشت

آن شب كه گره از شكنِ زلف گشادى * تا روز صبا غاليه در دامنِ مَه داشت

چشم سيَهَش خونِ دل از ديدهء ما ريخت * گويا كه به خونِ دلِ ما چشم سيه داشت

سينه چه « « 7 » » شكافى پىِ آزارِ دل من ؟ ! * پيكانِ تو چون در دلِ « « 8 » » ويران شده ره داشت

چون كشتهء تيغِ سَتمَت بىگنهانند * از خون صفائى كه گذشتى چه گنه داشت

و معمّائى به اسم جوانمرد على سلطان گفته كه از آن هزار اسم بيشتر برآورده است :

رباعى

آن شوخ كه هست منزلم « « 9 » » خاكِ درش * غافل نتوان بود دمى از نظرش

بينم سوى مهر و ماه اگر از « « 10 » » پىِ هم * درهم شده يابند به طورِ دگرش

پوشيده نماند كه " مهر " گفته ، " عين " خواسته . و سوى " عين " " نون " است و " نون " پنجاه . و پنجاه ، خمسين است . و كلمهء " خمسين " را به تمام گرفته و سوى ماه ديده و " لام " اراده كرده .

و " لام " رقم ليل است و كلمهء ليل را گرفته « « 11 » » و باز " مهر " كه خورشيد است سوى او " را " اراده كرده كه دال است . و آن رقم عطارد است و كلمهء عطارد را گرفته و باز ماه را گفته و سى خواسته و سوى او " يا " است و " يا " مرادف اوست . و كلمه " او را " فرا گرفته و چون مجموع حروف محصّله كه پانزده « « 12 » » حرف است درهم شده باشد ، يعنى قلب بعض گردد ، و طور گفته « « 13 » » و " خاى " او را جيم گفته ، و " با " را " نون " ؛ جوانمرد على سلطان حاصل شده .

( 3 ) . B « ساخته » ندارد ( 4 ) . P قماش ( 5 ) . P خلق نيكو دارد ( 6 ) . P و اقبال مىگويد ( 7 ) . P چه سينه ( 8 ) . K , P بر دل ( 9 ) . P , K كه شد منزل ما ( 10 ) . P گر شب ( 11 ) . B « و كلمهء . . . گرفته » ندارد ( 12 ) . B پانزده ( 13 ) . P « و طور گفته » ندارد