مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

[ 102 ] مولانا كوكبى « « 1 » »

ملايم از روى انتباه لبى مىگشوده « « 34 » » ، و در ذيل موازين ايقاع با دل آگاه « « 35 » » دست بردى مىنموده « « 36 » » .

مثنوى

نَفْس تن دان و جان يادِ خداوند * كه جانها را به تن‌ها داد پيوند « « 37 » »

[ [ به غفلت گفتن تن تن در الحان * ز قوّالان بُوَد تن‌هاى بىجان « « 38 » » ] ]

تنِ بىجان نهان در « « 39 » » خاك بهتر * بساطِ زندگى زُو پاك بهتر

تا به حدّى رسيده « « 40 » » كه تعيين مقامات نموده‌اند « « 41 » » و شعب را از مقامات منشعب گردانيده‌اند « « 42 » » . و اين آوازه در اطراف عالم « « 43 » » بلند گشته .

صاحب مقاصد الألحان بر آن است كه از هژده نغمهء مختلفه كه از نصف وتر عود موجود مىشود ، اخذ كرده‌اند « « 44 » » و هر مقامى از هشت نغمه تركيب مىيابد « « 45 » » و هر مقامى را به ساعتى از ساعات روز و شب نسبت مىكنند « « 46 » » و هر مقامى ازالهء مرضى از امراض مىنمايد « « 47 » » .

و علماى اين فن برآنند كه نظر به مزاج هركسى آهنگى اختيار بايد كرد و رعايت ساعت مناسب نيز دخلى تمام دارد و ابيات مناسب نيز درج بايد نمود . و اصول نيز بايد كه موافق مزاج سامع باشد « « 48 » » . و مولانا كوكبى مذكور رساله‌اى به نام عبيد الله خان تصنيف كرده است « « 49 » » و از تأليف و ايقاع در آن « « 50 » » سخن كرده و از مباحث ابعاد و اجناس در آن « « 51 » » آورده ، دوازده مقام را كه از ضرب طبقهء اولى در طبقهء ثانيه حاصل شده « « 52 » » مع شش آوازه نظم كرده و كليّاتى بسته « « 53 » » . و چنان‌كه همه مصنّفان متّفق القول‌اند در تحسين آن عمل . و آن نظم اين است « « 54 » » :

( 34 ) . P بىانتباه مىگشوده ( 35 ) . P آگاهى ( 36 ) . P دستبرد مىنمود ( 37 ) . P , H كه تنها را به جانها داده پيوند ( 38 ) . P بيت داخل قلاب را ندارد ( 39 ) . P بر ( 40 ) . P رسيد ( 41 ) . P نمودند ( 42 ) . P گردانيدند ( 43 ) . P « عالم » ندارد ( 44 ) . P موجود مىشد مأخوذ است ( 45 ) . P يافته ( 46 ) . P و هر مقامى را به ساعات روز نسبتى هست ( 47 ) . P و هر مقامى ازالهء عروض مىنمايد و الله اعلم ( 48 ) . P « و علماى اين فنّ . . . سامع باشد » را ندارد ( 49 ) . P و ملّا رساله در فنّ موسيقى به نام عبيد الله خان تصنيف نموده ( 50 ) . P درو ( 51 ) . P « در آن » ندارد ( 52 ) . P طبقه اولى كه هفت است در طبقه ثانيه كه سيزده است حاصل مىشود ( 53 ) . P , K نظم كرده منظوم را كلياتى بسته ( 54 ) . P , H و مصنّفان متفق القول‌اند در تحسين اين عمل و اين صورت دلكش در دلهاى بىغش به واسطهء لطافتش