مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ١٤٨

[ 95 ] ذكر جميل حيدر عليشير « « 1 » »

اگرچه وى را به حسب قوّت طبع « « 8 » » وسعت قابليّت گفتن شعر تركى و فارسى هر دو نوع ميسّر بوده « « 9 » » ، امّا ميل طبعش « « 10 » » به تركى از فارسى بيشتر بوده « « 11 » » . و غزليات وى به آن زبان از ده هزار بيت « « 12 » » بيشتر است . و مثنوياتى كه در مقابلهء خمسهء شيخ نظامى از وى وقوع يافته قريب به سى هزار بيت باشد « « 13 » » . و همانا كه به تركى « « 14 » » بيش از وى و به از وى « « 15 » » كسى شعر نگفته ، و گوهر نظم نسفته . و از جملهء اشعار فارسى وى است « « 16 » » قصيده‌اى كه در جواب قصيدهء خواجه « « 17 » » خسرو دهلوى - كه مسمّى به درياى « « 18 » » ابرار است - واقع شده و مشتمل است « « 19 » » بر بسيارى از معانى دقيقهء رايقه « « 20 » » و الفاظ لطيفهء شايقه « « 21 » » . و مطلع آن قصيده اين است : « « 22 » »

نظم

آتشين لعلى كه تاج خسرو را زيور است * اخگرى بهرِ خيالِ خام پختن در سر است

و اين رباعى را در تهنيت [ [ قدوم حضرت مخدوم مولانا عبد الرحمن جامى - قدّس سرّه - نوشته در زمانى كه از سفر خجستهء اثر حجاز مراجعت نموده‌اند : « « 23 » » ] ] :

رباعى

انصاف بده اى فلكِ مينا فام * زين هر دو كدام خوبتر كرد خرام

خورشيدِ جهان‌ْتابِ تو از جانب صبح * يا ماهِ جهان‌ْگردِ من از جانب شام

[ [ چون از اين فقير در تعريف امير مذكور عبارتى كه لايق آن جناب بوده باشد ، صادر نمىگشت ، بنابراين « « 24 » » ] ] تا اينجا كلام بلاغت‌انجام ايشان است « « 25 » » كه تيمّنا آورده شد « « 26 » » .

و امير حيدر مذكور از اقرباى امير كبير است ، و به مضمون اين رباعى كه « « 27 » » :

وله « « 28 » »

مردى بايد درست‌ْپيمان مردى * از جان و جهان گذشته غم پروردى

( 8 ، 9 ) . P قوت طبيعت و سعت قابليت هر دو نوع شعر تركى ميسر است ( 10 ) . P طبيعتش ( 11 ) . P + است ( 12 ) . P « بيت » ندارد ( 13 ) . P و مثنوياتى كه در مقابل خمسهء نظامى وقوع يافت به سى هزار نزديك است . ( 14 ) . P به آن زبان ( 15 ) . P « و به از وى » ندارد ( 16 ) . P اوست ( 17 ) . P « خواجه » ندارد ( 18 ) . P دراياى ( 19 ) . H , P « است » ندارد ( 20 ) . P « رايقه » ندارد ( 21 ) . P « شايقه » ندارد ( 22 ) . P « و مطلع . . . است » ندارد ( 23 ) . عبارت داخل [ ] در P به اين صورت آمده : « قدوم بعضى از آيندگان از حجاز رقعه‌اى نوشته بود » ( 24 ) . P عبارات داخل قلاب را ندارد ( 25 ) . P بلاغت نظام اوست ( 26 ) . P شده ( 27 ) . P امير حيدر به مضمون آن رباعى گفته‌اند ( 28 ) . P « وله » ندارد