مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ١١٤

[ 54 ] املح « « 1 » » الشعراء مولانا واصفى

جان را صداى تيغ تو از رنج تن رهاند * آوازِ آب زحمتِ بيمار مىبرد

مولانا واصفى 38 در تتبّع اين معنى « « 21 » » پنج غزل گفته و به الماس فكرت « « 22 » » درهاى خاص سفته ، امّا بنابر اقتصاد مطالع آن غزلها نوشته شد « « 23 » » :

نظم 1 -

گرفت تيغِ تو بر خلق راهِ رفتنِ جان * ز آبِ تيز گذشتن نمىتوان آسان

2 -

چون بر سر است تيغِ تو نتوان كشيد آه * بايد « « 24 » » به زيرِ آب نَفَس داشتن نگاه

3 -

مضطرب گردم چو گيرد در گلويم تيغ يار * در گلوى هركه گيرد آب ، گردد بىقرار

4 -

گفتى ز تيغِ من شود آخر جهان خراب * آرى جهان خراب شود عاقبت ز آب

5 -

از تنِ خاكى برآرد گرد ، هر دم آب سرد * تيغ بردار و به آبِ لطفِ خود كن دفعِ گرد « « 25 » »

و اين پنج غزل را خمسهء متحيّره نام نهاده ؛ زيرا كه اهل حسد از آن استماع متحيّر مانده‌اند « « 26 » » . و قصيدهء " شتر و حجرهء " كاتبى « « 27 » » 39 را تتبّع نموده و بر هر بيت عناصر اربعه را افزوده « « 28 » » . [ [ و اين از جملهء نوادر است و پيش از او كسى در اين خيال نيفتاده . و هو « « 29 » » ] ] هذا :

مبند « « 30 » » بر شتر باد و خاك حجرهء تن * شتر در آبِ فنا ران و حجره آتش زن

برون ز حجرهء خاكم چه سود يك شتر آب * به حجره صد شتر آتش ز دست بادِ فِتَن « « 31 » »

شتر ز حجره رود همچو باد ز آتش خشم * ز بس كشد شتر از آب و خاك حجره محن

اين فقير حقير به جهت تحفهء مجلس خاقان جمشيدجاه و سلطان انجم سپاه همايون پادشاه - طاب ثراه « « 32 » » - اين قصيده را مصنوع گفته بود و ايراد عناصر اربعه « « 33 » » را در هر بيت ملتزم گشته و رباعى مصنوع از قصيدهء مشارإليه تحصيل نموده و از آن رباعى نيز مطلعى به طريق مصنوع بيرون آورده « « 34 » » . و اين « « 35 » » مطلع مقلوب مستوى است و به طريق معمّا از او دو

( 21 ) . P ملا در تتبع اين ( 22 ) . P سخن ( 23 ) . P و در اينجا مطالع غزلها نوشته شده H « اما بنابر . . . شد » ندارد ( 24 ) . P نتوان ( 25 ) . P برآرد گردم هردم آه سرد - تيغ بردارد به آب لطف خود را دفع كرد ( 26 ) . P نام نهاده و اهل حسد از استماع آن متحير شده‌اند ( 27 ) . P مولانا كاتبى ( 28 ) . P و بر هر بيتش عناصرى افزوده ( 29 ) . P عبارات داخل قلاب را ندارد ، قبل از شعر كلمهء « قصيده » دارد ( 30 ) . H نبند ؛ P نهيد ( 31 ) . P ز دست ما رفتن ( 32 ) . P فقير به جهت تحفهء مجلس جمجاه همايون پادشاه ( 33 ) . P « اربعه » ندارد ( 34 ) . P ملتزم گشته و رباعى به طريق مصنوع برآورده ( 35 ) . P , K آن