مذكر احباب ( فارسى ) — الصفحة ٧٧

[ 21 ] ذكر جميل مولانا فانى بخارى

بنگر به چه سان « « 12 » » دى در « « 13 » » دلم آن بدخو مهرش افزود * آرى از جان سوى دلم آن نيكو رخساره گشود

بىشكّ و گمان غير دلم آن دلجو با كس ننمود * آن رخ پنهان فانى آخر از تو دل را بربود

مىگويند كه از هر مصراع اين رباعى اسمى به طريق معمّا بيرون مىآيد « « 14 » » . و چون « « 15 » » گفتن چنين اشعار متعسّر است و خالى از اشكال نيست ، « « 16 » » اگر در بعضى از محال مسامحه‌اى « « 17 » » واقع شده باشد ، ملتفت نبايد گشت . « « 18 » » فقير اين رباعى را از قصيدهء مصنوعى كه مطلعش اين است ، برآورده :

مطلع

مىكند « « 19 » » حلقه شده بر سرِ دستِ تو كمان * حلقهء حكمِ تو در گوشِ همه پادشهان

و به تحليل و تركيب مشتمل نموده ، « « 20 » » و قريب بيست نوع تركيب مىتوان نمود . « « 21 » »

رباعى مستزاد « « 22 » »

خواهم نظرى پنهان در روى « « 23 » » نگار - * با چشم پرآب

آرم نعم « « 24 » » بر خوان در مجلسِ يار - * با جسم كباب

دارم طلب افغان مانند هزار - * با چنگ و رباب

اشكم « « 25 » » شفق‌ْريزان چون دانهء نار « « 26 » » - * در بزمِ شراب

چون مستزاد چهارم « « 27 » » به اوّل مصراع « « 28 » » اين رباعى وصل كرده شود ، به تحليل و تركيب مصراع اوّل رباعى ثانى حاصل مىگردد « « 29 » » [ [ و آنچه از مصراع اوّل مىماند ، مستزاد همان مصراع مىگردد « « 30 » » ] ] . و باقى را بدين قياس مىبايد « « 31 » » كرد :

رباعى

در بزمِ شراب خواهم نظرى پنهان - * بر روى نگار

( 12 ) . B به جهان ( 13 ) . P از ( 14 ) . P از هر مصرعى اسمى به طريق معما از اين رباعى مىبرآيد ( 15 ) . P « چون » ندارد ( 16 ) . P « و خالى . . . نيت » ندارد ( 17 ) . P مسامحه ( 18 ) . P بدان ملتفت نبايد شد ( 19 ) . P مىگرند ( 20 ) . P گردانيده ( 21 ) . P مىتوان تركيب نمود ( 22 ) . B « رباعى مستزاد » ندارد ( 23 ) . P بر روى ( 24 ) . K نعمى ، H از منعم ( 25 ) . H اشك ( 26 ) . H انار ( 27 ) . B چهارم + را ( 28 ) . P « مصراع » ندارد ( 29 ) . P مىشود ( 30 ) . B داخل قلاب را ندارد ( 31 ) . P بايد