نصاب الصبيان ( فارسى ) — الصفحة ٥

مقدّمه بر نصاب الصبيان

جامع الصّغير فى الفروع است كه براى تسهيل تعليم آن بقول كاتب چلبى ابو نصر فراهى در جمادى الاخر سال 617 نظم آن را به پايان رسانيد و آن منظومه را « لمعة البدر » خواند ، و سپس علاء الدين محمد بن عبد الرحمن خجندى آن را شرح كرد و « ضوء اللمعه » ناميد . كتاب جامع الصغير مشتمل بر 1532 مسئله فقهى است كه محمد بن حسن شيبانى در بين آنها اختلاف امّت را در صد و هفتاد مسئله فقهى ذكر كرده ، و بر خلاف استاد خود ابو حنيفه در آن كتاب متعرض قياس و استحسان جز در دو مسئله نشده است . اين كتاب از بعد از تأليف مورد توجه فقهاى اسلام واقع شده است . چنان كه درباره آن گفته‌اند : هيچ مردى شايسته فتوى و قضا نيست مگر آنكه مسائل آن كتاب را دانسته باشد . « 1 »

نصاب الصبيان - نام اين كتاب در كشف الظنون نصاب البيان آمده است كه ظاهرا اشتباه مىباشد و مينويسد : نصاب البيان در لغت است و آن منظومهءايست در دويست بيت كه ابو نصر مسعود بن ابى بكر بن حسين بن جعفر اديب فراهى بنظم آورده ، و سيد شريف جرجانى تعليقه‌اى بر آن نوشته و كمال بن جمال بن حسام الهروى آن را [ تحت عنوان رياض الفتيان ] به فارسى شرح كرده است . « 2 » نصاب الصبيان كه براى تعليم لغت عربى به كودكان با سبكى روان و دلپسند به نظم آمده بيش از هفت قرن است كه بر زانوى اطفال مسلمان ايران و افغانستان و ماوراء النهر و هندوستان و تركيه قرار داشته است ، و ظاهرا نخستين كتابى را كه كودكان اين ممالك پس از قرآن كريم براى

( 1 ) - كتاب كشف الظنون عن اسامى الكتب و الفنون تأليف ملا كاتب چلبى طبع اول ج 1 ص 377 - 379 ( 2 ) - ايضا كشف الظنون ج 2 ص 601