كافى پژوهى ( گزارش پايان نامه هاى مرتبط با كلينى و الكافى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٣
1 . تواضع .
شده است و در مقابل ، رذايل اخلاقى ، به سپاهيان جهل ، نسبت داده شده است .
فضايل وصفات نيك اخلاقى كه در اين روايات به گونه‌اى به عقل نسبت داده شده ، عبارت‌اند از :
1 . تواضع .
1 . تواضع .
در مجموع روايات كتاب العقل و الجهل ، به سه روايت در موضوع تواضع بر مىخوريم كه در دو بُعد ، به اين مسئله پرداخته‌اند :
بُعد اوّل ، تواضع در برابر انسان‌ها ، كه نقطه مقابل تكبّر و خودبزرگ‌بينى است . امام صادق عليه السلام در بيان لشكريان عقل و جهل مىفرمايد :
والتّواضع و ضدّه الكبر ؛ « 1 »
[ از جمله لشكريان عقل ، ] تواضع است و كبر ، در برابر آن [ و از لشكريان جهل ] است .
بُعد دوم ، تواضع در برابر حقّ و حقيقت .
اين نوع از تواضع ، در روايات ، علامت و نشانهء عاقل‌ترين مردم ، دانسته شده :
تَواضَعْ لِلحق تَكُنْ أَعْقَلُ النّاس ؛ « 2 »
در مقابل حق ، فروتن باش تا عاقل‌ترين مردم باشى .
در تحليل اين بخش از روايت ، مىتوان گفت كه لازمهء تسليم شدن در مقابل حق ، شناخت و درك آن است و اين ، امرى علمى و معرفتى است كه در اثر تعلّم و تعقّل ، حاصل مىشود . اين شناخت ، باعث مىشود كه عقل ، به انسان فرمان دهد تا از آن حقّ شناخته شده ، پيروى كند .
در همين روايت ، دربارهء تواضع آمده است :
لكلّ شىءٍ مطية و مطية العقل التواضع ؛
براى هر چيز ، مَركبى است و مركب عقل ، تواضع است .
( 1 ) . همان ، ح 14 . ( 2 ) . همان ، ح 12 .