كافى پژوهى ( گزارش پايان نامه هاى مرتبط با كلينى و الكافى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٨

عقل معاد

در وصف آنان فرموده :

« الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ . . . » . « 1 » البته بايد مد نظر داشت كه تدابير اقتصادى ، سياسى ، فرهنگى و اجتماعى در دنياى ممدوح ( دنيايى كه وسيله‌اى براى دست يافتن به سعادت اخروى تلقّى شود ) ، لازمهء زندگى است و چنين تدابيرى با بهره جستن از عقلْ اتّخاذ مىشود . اين گونه تدابير ، هم لازم و هم درخور تقدير است و آنچه مذموم است ، عقلى است كه صرفاً در اختيار امور دنيوى - آن هم دنيايى كه خود ، هدف واقع شده - قرار گرفته باشد . « 2 » در تأييد مطلب فوق ، اين كه امام موسى بن جعفر عليهما السلام در حديثى ، « 3 » خطاب به هشام ، اين آيه را قرائت فرمود :

« لا يُقاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ » . « 4 »

ملّاصدرا نيز در شرح بخشى از آيه چنين مىنويسد :

و قويدل ساختن مؤمنان بر جنگ با آنان ( كافران ) از آن جهت است كه آنان حال و صلاح خود را در دنيا نمىدانند ( عقل معاشى ندارند ) . چگونه صلاح كار آخرت خود را مى دانند ؟ « 5 »

پس توجّه و استفاده از عقل معاش هم تا جايى كه سبب تضييع آخرت نشود ، بر هر انسان مسلمانى لازم است .

عقل معاد

عقل معاد

عقلى است كه به امور اخروى توجّه دارد و از آن ، به « عقل الهى » نيز تعبير شده

( 1 ) . سورهء ابراهيم ، آيهء 3 . ( 2 ) . تربيت عقلانى ، ص 49 . ( 3 ) . الكافى ، ج 1 ، ح 12 . ( 4 ) . سورهء حشر ، آيهء 14 . ( 5 ) . شرح اصول الكافى ، ص 302 .