سلوك الملوك ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤

فصل هفتم ، در بيان عزل كردن سلطان قاضى را و حكم هديه سلطان و قاضى و تحقيق معنى رشوت و احكام آن :

عزل او . و اگر مثل او است يا دون او ، و در عزل مصلحتى است همچو تسكين فتنه‌اى يا غير آن پس حكم همچنين است . و اگر مصلحتى نيست جايز نيست ، ليكن اگر عزل كند نافذ است .

و توليت قاضئى بعد از قاضئى ، عزل قاضى اول نيست . و قاضى معزول نمىشود پيش از رسيدن خبر عزل به او . و اگر عزل كند قاضى خود را ، منعزل مىگردد ، مگر آن‌كه متعين باشد .

و معزول مىگردد به موت قاضى و معزول شدن او هركسى كه قاضى او را اذن داده باشد در شغل معين ، همچو بيع بر ميت يا غائب و سماع بيّنه در حادثهء معينه ، و همچنين نايب مطلق او اگر مأذون در استخلاف نباشد ، يا سلطان به او گفته باشد كه استخلاف كن از قبل خود ، يا اطلاق كند . و اگر گويد استخلاف از قبل من كن ، معزول نمىگردد . و عزل قاضى خليفه را به همين تفصيل است . و معزول نمىگردند قايمان بر يتيمان و اوقاف به موت قاضى و انعزال ايشان و نه قاضى به موت امام و انعزال او .

و اگر وصيت كند قاضى از براى كسى به قضا بعد از موت خود ، همچنان باشد كه امام وصيت كند به امامت از براى كسى بعد از موت خود . اين است احكام عزل قاضى و انعزال نزد شافعى .

چون بسيارى از علما برآنند كه قاضى به رشوت معزول مىگردد ، در اين مقام حقيقت رشوت و فرق ميان او و هديه بيان كنيم و باللّه التوفيق :

قال اللّه تعالى : قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى « 1 » و كذا امر كل الانبياء صلوات اللّه عليهم . بدان ايدك اللّه تعالى كه تمامى پيغامبران صلوات - اللّه عليهم اجمعين كه تبليغ رسالت كرده‌اند و قواعد شريعت وضع فرموده ، هرگز برآن اجرتى و مزدى نگرفته‌اند . و حق تعالى در قرآن مىفرمايد با حضرت پيغامبر صلوات اللّه عليه و سلم : قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى « 1 » الآيه و در بسيارى از آيات قرآن مذكور است كه انبيا با امّتان خود گفته‌اند كه ما از شما طمع اجرتى و

( 1 ) سورهء الشورى : آيهء 23 .