قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٤
تعليقات
ص 204 س 12 سير ملوك : اسمى است كه به خداينامه‌ها و كتابهايى داده‌اند كه در شرح احوال پادشاهان بخصوص شاهان ايران در دورهء پيش از اسلام بوده است . سير الملوك يا سياست‌نامهء خواجه نظام الملك هم به صورتى نمودار تدبير ملك‌دارى و راه و رسم رفتار شاهان است ( براى اطلاع بيشتر رك . مجلهء كاوه شمارهء دهم سال پنجم ص 9 تا شمارهء هفتم سال دوم ، ( دورهء جديد ) ص 15 ) .
ص 204 س 15 تفرج : بمعنى گشايش و رفع تنگى و دشوارى و هم بمعنى خوشى جستن و شادى و گشادگى خاطرست .
ص 205 س 3 رجوليت : بمعنى مردى و مردانگى است : « اگر و العياذ باللّه . . . رجوليت دين دامن جان ايشان نگيرد تا باتفاق جمعيتى كنند . . بوى آن مىآيد كه بيكبارگى مسلمانى بر انداخته شود » ( مرصاد العباد چاپ سنگى ص 10 ) . « حسين بن منصور را خواهرى بود كه در اين راه دعوى رجوليت مىكرد و جمالى داشت » ( ايضا 64 ) .
« اميرى بود از شجعان اتراك بفرط رجوليت و فروسيت ممتاز » ( تاريخ و صاف چاپ بمبئى ص 49 ؛ شواهد نقل از : يّت مصدرى ص 19 ، 20 ، 25 ، مجتبى مينوى ) .
ص 205 س 5 قصف : ( به فتح اول و سكون دوم و سوم ) لهو و لعب و بازى و خوشگذرانى .
ص 205 س 11 تا تو نديمى پادشاه را شايى : كلمهء اخير از مصدر « شايستن » است كه در قديم صرف مىشده و صورتهاى مختلف آن باقى مانده است ؛ سنائى گويد :
گر دستهء گل نيايد از ما * هم هيزم ديگ را بشاييم
( سنائى ، ديوان 946 )
ص 205 س 18 حكايت - شنيدم كه قاضى عبد الملك عكبرى . . . : اين حكايت بخاطر مىآورد واقعه‌اى را كه ميان محمود غزنوى و برادرش امير يوسف بر سر غلامى بنام طغرل روى داده است ( تاريخ بيهقى 252 - 253 ) و نيز سرگذشت نوشتگين نوبتى و بو نعيم نديم را ، در مجلس سلطان مسعود غزنوى ( رك . تاريخ بيهقى 410 - 411 ) .
ص 206 س 6 بهم فراز آمد : يعنى بهم آمد و بسته شد .
ص 207 س 5 روز شنبد : شنبد يا شنبذ همان روز شنبه نخستين روز هفتهء مسلمانان و يهوديان است .
اصل آن عبرى است
Sabbat
و در سريانى
Sabta
و در عربى « سبت » است ( فرهنگ فارسى دكتر محمد معين ) . منوچهرى گفته است :
بفال نيك و به روز مبارك شنبد * نبيد گير و مده روزگار خويش ببد
. . . اگر توانى يكشنبه را صبوحى كن * كجا صبوحى نيكو بود به يكشنبد
( منوچهرى ، ديوان 177 )
ص 207 س 5 ديوان : در چنين موردى در قديم بمعنى وزارت خانه و اداره است و آن را با كلمهء « دبير » ( بمعنى نويسنده ) از يك ريشه و با كلمهء آسورى
dap
و
dipi